بازتاب مؤلفه ‎های توسعه حرف ه‏ای کارگزاران نظام آموزشی در متحدالمآل‏ ها و گزارش‎ های بازرسان مدارس (1304-1350ش)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه بیرجند، ایران

2 استادیار گروه تاریخ دانشگاه فرهنگیان تهران، ایران

10.22034/jiiph.2026.66860.2569

چکیده

رویکرد میان‎رشته‎ای در پیوند حوزۀ تاریخ آموزش‌وپرورش با دانش و روش‎های علوم مدیریت، افق تازه‎ای برای تحلیل سیاست‎های توسعه حرفه‎ای می‎گشاید. این رویکرد، با بهره‎گیری هم‎زمان از تحلیل انتقادی اسناد تاریخی و الگوهای مدیریتی، امکان فهم عمیق‎تری از بسترهای تصمیم‎گیری، سازوکارهای اجرایی و پیامدهای سازمانی را فراهم می‎سازد. ترکیب این دو حوزه، گذشته را به منبعی کارامد برای بازاندیشی و بهبود نظام‎های آموزشی بدل کرده و ظرفیت تبیین شکاف‎های میان نظریه و عمل را افزایش می‎دهد. چنین نگاهی زمینه‎ساز طراحی سیاست‎هایی است که علاوه بر پاسخ به نیازهای تاریخی و فرهنگی، به ارتقای کارامدی ساختارهای آموزشی می‎انجامد. توسعه حرفه‏ای یکی از مفاهیم نو در حوزه مدیریت و سازمان و به‌ویژه در حوزۀ آموزش‌وپرورش و سیاست‎گذاری آموزشی است که هدف آن ارتقای دانش، بینش، منش و مهارت‏های کارکنان و مدیران برای توسعه سازمانی است. مقالۀ حاضر می‏کوشد مقولۀ توسعه حرفه‏ای را براساس ساحت‏های پنج‏گانۀ جسمانی، اعتقادی، اخلاقی، علمی و اجتماعی در اسناد آموزشی سال‎های۱۳۰۴ تا ۱۳۵۰ش تحلیل کند. هدف اصلی، ارزیابی بازتاب مؤلفه‏های توسعه حرفه‏ای در اسناد آموزشی آن دوره، با تکیه بر گزارش‏های بازرسان مدارس و متحدالمآل‏هاست. پژوهش با روش اسنادی و تحلیل محتوای داده‏های تاریخی، به بررسی جایگاه مؤلفه‏های توسعه حرفه‏ای در قوانین آموزشی و راهکارهای آن در دورۀ مذکور پرداخته‌است. نتایج نشان می‎دهد که در این دوره، اقداماتی چون تدوین قوانین، انتشار مجله، تأسیس سازمان تربیت‌معلم و تحقیقات تربیتی و گنجاندن مباحث اخلاق و تربیت حرفه‌ای در دروس دارالمعلمات انجام شد. با وجود اهمیت این اقدامات، تمرکز سیاست‎های آموزشی در شهرها و عدم انطباق برخی سیاست‎ها با نیازهای روستاییان و عشایر، مانع کارامدی کامل آن‎ها گردید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Reflection of Professional Development Components of Educational System Agents in Circulars and School Inspectors' Reports (1925–1971 CE)

نویسندگان [English]

  • zahra alizadehbirjandi 1
  • Akram Naseri 2
1 Associate Professor, Department of History, University of Birjand, Iran
2 Assistant Professor, Department of History, Farhangian University, Tehran, Iran
چکیده [English]

An interdisciplinary approach that links the history of education with the knowledge and methods of management sciences opens new horizons for analyzing professional development policies. This approach, which combines critical analysis of historical documents with managerial models, enables a deeper understanding of decision-making contexts, executive mechanisms, and organizational outcomes. The integration of these two fields transforms the past into an effective resource for rethinking and improving educational systems, enhancing the ability to explain the gaps between theory and practice. Such a perspective provides the foundation for designing policies that, in addition to addressing historical and cultural needs, contribute to enhancing the efficiency of educational structures. Professional development is a relatively new concept in the fields of management and education, aimed at enhancing the knowledge, attitudes, character, and skills of staff and managers to achieve organizational growth. This article aims to analyze professional development across five dimensions, physical, ideological, ethical, scientific, and social, within educational documents from 1925 to 1971 (1304–1350 SH). The main objective is to evaluate how the components of professional development were reflected in the educational documents of that period, with a particular focus on school inspectors’ reports and Motahhed al Ma’al circulars. Using documentary analysis of historical data from 1925–1971, this study reviews professional development in educational laws and strategies. Actions included drafting laws, publishing journals, founding teacher training and research institutions, and embedding ethics in curricula. However, urban-focused policies and the neglect of rural and nomadic needs limited the overall impact.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Professional Development
  • Circulars
  • School Inspectors' Reports
  • Educational Documents
  • Educational Personnel
  • Education
  • Educational Policymaking

مراجع

  • کتاب‏ها

    • بهرنگی، صمد (1348)، کندوکاو در مسائل تربیتی ایران، تهران: شبگیر.
    • حامدی، زهرا و علیزاده بیرجندی، زهرا (1402)، اسنادی از تفتیش مدارس در دوره قاجار و پهلوی، تهران: تاریخ ایران.
    • شریفی، فاطمه (139۴)، سیاست فرهنگی و آموزشی در ایران پهلوی، تهران: پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
    • طالبی، محمدرضا (۱۳۹۶)، تاریخ تعلیم ‎و تربیت ایران با رویکرد مدیریت آموزشی، تهران: سمت.
    • طاهری، محمد (1390)، تاریخ آموزش‌وپرورش نوین در ایران، تهران: سمت.
    • علیزاده ‏بیرجندی، زهرا و حامدی، زهرا (1401)، مفتشین مدارس در دوره قاجار و پهلوی، تهران: تاریخ ایران.
    • ماتی، رودی (1400)، آموزش‌وپرورش در دورۀ رضاشاه، ترجمه مرتضی ثاقب‏فر، تهران: جامی.
    • وزارت معارف (1315)، دفتر کل متحدالمآل وزارت معارف (۱۳۰۷–۱۳۲۰)، ج۱، تهران: سازمان اسناد ملی ایران.

    مقالات

    • احمدی، علی‏اصغر. نقش نظام آموزشی کشور در پیشگیری از آسیب‏های اجتماعی، رشد آموزش علوم اجتماعی، (3)، 67- 65.
    • احمدی‏فر، رشید و عبدالملکی، شوبو (1402)، ارزیابی کیفیت صلاحیت‏های حرفه‏ای معلمان چندپایه، مطالعه موردی (معلمان چندپایه استان کردستان)، توسعه حرفه‏ای معلم، 8 (3)، 78-65.
    • اصابت طبری، ابراهیم؛ نوریان، محمد و دمساز، کیومرث (1400)، صلاحیت‏های دانشی و پداگوژیک معلمان، پژوهش در برنامه درسی، 18 (44)، 60- 45.
    • اعتمادی‏فر، حسین، رشیدی کوچکی، افسانه، داودی، زهره و حیدری، احمد (1402)، اهمیت توسعه حرفه‏ای مدیران در بهبود کیفیت آموزش‌وپرورش، همایش بین‏المللی معلمان برتر و مدارس پیش‏ رو در هزاره سوم، 16- 1.
    • چنگائی، فرشته و همکاران (1402)، پیش‏بینی رفتارهای نوآورانه و توسعه حرفه‏ای معلمان براساس مؤلفه‏های رهبری تحول‏گرای مدیران، توسعه حرفه‏ای معلم، 8 (4)، 173-155.
    • حمزه‏لو، زهره، نظری، فاطمه (1399)، بررسی نحوه پوشش معلم در مدرسه از دریچه نگاه دانش‏آموزان دختر دوره متوسطه اول و دوم، پیشرفت‏های نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزش‌وپرورش، 3 (28)، 92- 84.
    • خدیوی، اسدالله، کاردان حلوایی، ژیلا و عاشقی، رؤیا (1403)، مدل‏یابی روابط ساختاری شایستگی فرهنگی و اخلاق‏ حرفه‏‏ای معلمان ابتدایی با نقش میانجی حمایت اجتماعی. توسعه حرفه‏ای معلم، 9 (1)، 153-135.
    • خورسندی، طیبه (1387)، مروری بر تحولات سیاست‎های آموزشی و تربیتی ایران در دوره پهلوی اول، پژوهش‎های تاریخی آموزشی، ۱۳(۲)، 60–
    • رمضانی، نجمه سادات (1401)، نقش مدیریت دانش و فرهنگ سازمانی بر توانمندسازی معلمان، رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، 6 (85)، 8- 1.
    • شاهمرادی، آمنه، رحمانیان، داریوش (1399)، تأثیر سیاست ملی‏گرایی و تمرکزگرایی رضاشاه بر وضعیت آموزشی مدارس اقلیت‌های دینی، تاریخ‌نامه ایران بعد از اسلام، 11 (25)، 52- 23.
    • شعبانی، رضا، مهری، فرشید و منصوربخت، قباد (1398)، جایگاه دین در برخی از متون کتب درسی دوره پهلوی اول (تاریخ، تعلیمات دینی، ادبیات فارسی)، تاریخ‌نامه ایران بعد از اسلام، 10 (19)، 95- 125.
    • صادقی فسایی، سهیلا (1349)، مبانی روش‏شناختی پژوهش اسنادی در علوم اجتماعی، راهبرد فرهنگ، (29)، 91- 61.
    • صحرانورد نشتیفان، یونس، ابراهیمی، صلاح‏الدین، غلامی، بهمن و مولودی، سیامند (1402)، طراحی الگوی توسعه حرفه‏ای مدیران با رویکرد داده‏بنیاد: پژوهشی کیفی در آموزش‌وپرورش، آموزش و توسعه منابع انسانی، 10 (39)، 78-39.
    • -طاهرپور کلانتری، مسعود، غلامپور، میثم (1۴01)، سنتزپژوهی مؤلفه‏ها و شاخص‏های توسعه حرفه‏ای معلمان، پژوهش‏های برنامه درسی، 12 (2)، 121- 103.
    • -عباسی، نریمان، قلاوندی، حسن و مهاجران، بهناز (1399)، طراحی و تبیین مؤلفه‏های اخلاق‏ حرفه‏ای، اخلاق در علوم فناوری، 15 (2)، 122- 115.
    • -قائدی، یحیی، امیری، معصومه و دیبا واجاری، مریم (1392)، بررسی بنیادهای نظری اخلاق حرفه‏ای به‎منظور پیشنهاد چارچوبی برای تدوین آیین‏نامه اخلاق‏ حرفه‏ای معلمان، تعلیم ‏و تربیت، (113)، 182-159.
    • -کرمی، اکرم، مسعودی ندوشن، عصمت و سمیعی‏ ظفرقندی، مرتضی (1401)، شناسایی مؤلفه‏های جهانی توسعه حرفه‏ای معلمان به‏منظور ارائه الگوی مناسب، ‏تعلیم ‏و‏ تربیت، (149)، 47- 27.
    • -معتمدی، اسفندیار (1398)، مروری گذرا بر تاریخ تربیت‌معلم در ایران، گنجینۀ ‏دارالفنون، 2 (5)، 80- 63.
    • -ملائی، رسول، میرزامحمدی، محمدحسن و رهنما، اکبر (1401)، تبیین فلسفی اخلاق معلمی از دیدگاه فیلسوفان تربیتی غرب و مربیان و اندیشمندان مسلمان به‎منظور ارائه منشور و اعتباریابی آن، تربیت اسلامی، 18 (45)، 105-81.
    • علیزاده بیرجندی، زهرا، ناصری، اکرم (1392)، نگرشی بر روند برنامه‎ریزی درسی عصر پهلوی اول از خلال متحدالمآل‏ها، همایش بین‌المللی تغییر برنامه درسی، دانشگاه بیرجند، ۴۰- ۲۵.
    • -یزدانی، مرضیه (1387)، تأسیس ‏دارالمعلمات و تحصیلات بانوان، گنجینۀ ‏اسناد، (35 و 36)، 81- 47.

     

    متحدالمآل/ بخشنامه/ مجله تعلیم‏ و تربیت

    • متحدالمآل نمره 4181، مجله تعلیم و تربیت، 1306، سال 3، شماره 8 و 7.
    • متحدالمآل اداره تفتیش، مجله تعلیم و تربیت، 1304، سال 1، شماره 1.
    • متحدالمآل اداره تفتیش، مجله تعلیم و تربیت، دی 1313، سال 4، شماره 9.
    • متحدالمآل نمره 8713 مجله تعلیم و تربیت، دی 1305، سال 2، شماره 10.
    • متحدالمآل نمره 3499، مجله تعلیم و تربیت، آبان 1305، سال 2، شماره 8.
    • متحدالمآل نمره 5069/ 4702، مجله تعلیم و تربیت، آذر 1305، سال 2، شماره 9.
    • بخشنامه نمره 1079ر 323 مورخ 11/1/1316.
    • بخشنامه شماره 4132ر 159 مورخ 32/4/1316.
    • بخشنامه شماره 41542- مورخ 10/7/33.
    • مجله تعلیم و تربیت، 1316، سال 7، شماره 8.
    • مجله تعلیم و تربیت، 1304، سال 1، شماره 1.
    • مجله تعلیم و تربیت، 1304، سال 1، شماره 10.
    • مجله تعلیم و تربیت، سال 1، شماره 3 و 4، خرداد و تیر.
    • مجله تعلیم و تربیت، فروردین 1304، سال 1، شماره 1.
    • مجله آموزش‌وپرورش، 1318ش، سال 9، شماره 4.
    • مجله آموزش‌وپرورش، 1318ش، سال 9، شماره 1112.

    اسناد

    • سازمان اسناد و کتابخانه‏ ملی (ساکما)، سند شماره 2، 3، 5-011021-297.
    • سازمان اسناد و کتابخانه ملی (ساکما)، سند شماره 17-045019-297.
    • سازمان اسناد و کتابخانه ملی (ساکما)، سند شماره 84-045019-297.
    • سازمان اسناد و کتابخانه ملی (ساکما)، سند شماره 3-23- 684-297.
    • سازمان اسناد و کتابخانه ملی (ساکما)، سند شماره 6-045019-297.
    • سازمان اسناد و کتابخانه ملی (ساکما)، سند شماره 48-045019-297.
    • سازمان اسناد و کتابخانه ملی (ساکما)، سند شماره 35-035838-297.
    • سازمان اسناد و کتابخانه ملی (ساکما)، سند شماره 36-035838-297.
    • سازمان اسناد و کتابخانه ملی (ساکما)، سند شماره 11-035838-297.
    • سازمان اسناد و کتابخانه ملی (ساکما)، سند شماره 2-5272-297.
    • سازمان اسناد و کتابخانه ملی (ساکما)، سند شماره 15-035838-297.
    • سازمان اسناد و کتابخانه ملی (ساکما)، سند شماره 8-052280-297.
    • مرکز اسناد فارس، سند شماره 302-149-297-98.
    • مرکز اسناد همدان، سند شماره 17-915-297 –
    • مرکز اسناد همدان، سند شماره 36-915-297-91.
    • مرکز اسناد سیستان و بلوچستان، سند شماره 15-64-97-94.
    • مرکز اسناد سیستان و بلوچستان، سند شماره 42-63-297-94.
فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام
دوره 16، شماره 45
دی 1404
صفحه 87-111

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 30 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری: 10 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش: 27 بهمن 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار