https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/ فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام fa daily 1 Wed, 05 Mar 2025 00:00:00 +0330 Wed, 05 Mar 2025 00:00:00 +0330 https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_19437.html در تاریخ ایران، افزایش قدرت اداری و نظامی دولت مرکزی، یکی از عوامل اصلی تحول در موقعیت و منزلت اقشار و طبقات سیاسی و نظامی بوده است. سیاستی که چرایی و چگونگی آن در مورد دولت سلجوقی نیز قابل طرح است. پژوهش حاضر بر اساس این مسأله شکل گرفته است که نظام سیاسی سلجوقی چرا اقدام به ایجاد دگرگونی در موقعیت و جایگاه اقشار اجتماعی صاحب قدرت کرد و این سیاست چه پیامدهایی داشت؟ دولت سلجوقی در مرحله فتوحات با اتکای به نیروی عصبیت قبایل ترکمان و در عین حال، تعامل با نخبگان سیاسی اداریِ محلی استقرار یافت. اما در مسیر مطلقه‌سازی قدرت سلطان، این دولت از طریق بنیانگذاری نظام دیوانسالاری متمرکز و ارتش ثابت، اقدام به نفوذ مستقیم در ایالات و مهار نیروهای سیاسی و نظامی محلی و قبیله‌ای کرد. این سیاست‌های اصلاحی، موجب حذف اشراف حاکم محلی و بیگ‌های ترکمان، و ظهور دو قشر نوپدید دیوانیان و امیرغلامان در بدنه دولت شد. نتایج این پژوهش که بر اساس روش تحقیق اسنادی و رویکرد تحلیل جامعه‌شناختی انجام گرفته است؛ حاکی از آن است که با مرگ نظام‌الملک و سلطان ملکشاه و بروز فساد در بدنه نظام دیوانی، اشرافیت سیاسی نظامی نوظهور موسوم به امیرغلامان سلطنتی، به تدریج با به خدمت گرفتن نهادهای اقطاعی و اتابکی، قدرت و اختیارات مالی، نظامی و سیاسی سلاطین سلجوقی و دیوان مرکزی را سلب کردند و موجبات فروپاشی نظام دیوانسالاری دولت سلجوقی را فراهم ساختند. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20961.html سنگ‌های قیمتی در مناسبات تجاری دورۀ ایلخانی و تیموری جایگاه قابل‌توجهی داشته‌است. در برخی از مناطق بازار‌‌هایی پیرامون سنگ‌‌های گران‌بها پدید آمده بود. رواج استفاده از سنگ‌های قیمتی در میان مردم، به‌ویژه طبقات اشراف، همراه با امنیت و ثبات نسبی در این دوره‌ها، موجب شکل‌گیری تجارت آن‌ها شد. پژوهش پیشِ رو بر آن است تا با استفاده از منابع تاریخی به بررسی وضعیت تجارت سنگ‌های قیمتی در دوره ایلخانی و تیموری بپردازد. روش پژوهش تاریخی و به شیوۀ توصیفی‌تحلیلی بوده و داده ‌‌ها براساس روش کتابخانه‌ای گردآوری ‌شده‌است. یافته‌ها نشان می‌دهد عواملی چون کیفیت و تنوع سنگ‌ها، تقاضای بالا در بازارهای داخلی و خارجی، موقعیت جغرافیایی ایران در مسیرهای تجاری، و نقش تاجران متخصص در قیمت‌گذاری، از مهم‌ترین علل رونق این تجارت بوده‌اند.  با وجود فقدان برخی معادن سنگ‌های قیمتی، ایران از منابع غنی فیروزه و مروارید برخوردار بود که افزون بر تأمین نیاز داخلی، بخشی از آن صادر می‌شد. تجارت سنگ‌های قیمتی در دورۀ ایلخانی بیشتر در نواحی غربی کشور و در دورۀ تیموری در نواحی شرقی از رونق زیادی برخوردار بوده‌است. در دورۀ ایلخانی بخش اعظم مروارید صیدشده در شهر بغداد جهت صادرات درجه‌بندی و آماده‌سازی می‌شد. تجارت سنگ‌های قیمتی در دورۀ تیموری نیز در شهرهایی چون تبریز، سلطانیه، سمرقند و هرات انجام می‌شد. در این میان سمرقند و هرات اهمیت بیشتری داشتند. در این دوره واردات سنگ‌های قیمتی در سمرقند صورت می‌گرفت و هنرمندان مرتبط با این حوزه در شهر هرات مشغول به فعالیت بودند https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20962.html خاندان فروغی از دوران ناصری تا دورۀ محمدرضا شاه، در عرصۀ فرهنگ، دانش و سیاست، جایگاه ممتاز و ماندگاری داشته‌است. ذکاءالملک فروغی با انتشار یک دهه روزنامۀ تربیت، تأثیر زیادی در فراهم شدن مقدمات نهضت مشروطیت ایفا کرد. در این روزنامه، نخستین‎بار نام و آثار متفکران، اندیشمندان و نویسندگان بزرگ فرانسه به ایرانیان معرفی شد. فرزندان فروغی، محمدعلی و ابوالحسن نیز در زمینۀ ترویج دانش و فرهنگ جدید تأثیر بسزایی داشتند. محمدعلی آثار ماندگاری خلق کرد. سیر حکمت در اروپا و برخی آثار دیگر او تحت‎تأثیر اندیشه‎های فیلسوفان فرانسوی شکل گرفت. ابوالحسن با تأسیس دارالمعلمین مرکزی (1297ش.) نقش مؤثری در شکل‎گیری تعلیم و تربیت نوین در ایران داشت. در این نهادِ آموزشی در کنار معلمان ایرانی، معلمان فرانسوی نیز تدریس می‎کردند. فرزندان محمدعلی فروغی، به‌ویژه محسن فروغی، سهم مهمی در نشر و ترویج فرهنگ فرانسه در ایران داشتند. فروغی‎ها با تأمل در عقب‎ماندگی ایران از غافلۀ تمدن جدید، در فکر یافتن راهی برای ترقی و تجدد ایران بودند. آن‌ها به سهم خود کوشیدند تا در نشر فرهنگ و مدینت جدید در ایران اثرگذار باشند. فروغی‎ها چون فرانسه را مهد علم و تمدن جدید می‎دانستند و سخت دل‌بستۀ آن بودند، می‎کوشید از راه‌های مختلف به نشر و گسترش فرهنگ فرانسه در ایران بپردازند. جُستار حاضر می‎کوشد مسئلۀ عقب‎ماندگی ایران از دید خاندان فروغی را تبیین کند و دستاوردهای این خاندان در گسترش فرهنگ و تمدن جدید در ایران را به روش توصیفی‌تحلیلی بررسی کند. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20963.html مقالۀ حاضر به بررسی انواع هویت‌های ملی، دینی و قومی در روزنامۀ جنگل، به‌عنوان ارگان رسمی جنبش میرزاکوچک خان جنگلی می‌پردازد. با توجه به اهمیت هویت در شکل‌گیری جنبش‌های اجتماعی، این مطالعه به‌دنبال پاسخ به این پرسش است که چگونه هویت‌های مختلف در روزنامه جنگل بازتاب یافته‌اند و کدام‌یک از این هویت‌ها بیشترین تأثیر را در بسیج نیروها و شکل‌دهی به جنبش جنگل داشته‌اند. برای دست‌یابی به این هدف، از روش تحلیل محتوای کمی استفاده شده‌است و تمامی ۳۸ شماره روزنامه جنگل به‌عنوان جامعۀ آماری موردبررسی قرار گرفته‌اند. واحد تحلیل در این پژوهش پاراگراف بوده و مفاهیم مرتبط با هویت‌های ملی، دینی و قومی شناسایی و کدگذاری شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هویت ملی با 8/88 درصد فراوانی، بیشترین توجه را در روزنامه جنگل به خود اختصاص داده‌است. مؤلفه‌هایی مانند تأکید بر قلمرو و سرزمین، ملت ایران، حکومت و گذشتۀ باشکوه ایرانی، بیشترین سهم را در این هویت داشته‌اند. هویت دینی با ۱۰ درصد فراوانی در مرتبۀ دوم قرار دارد و بیشتر بر اعتقادات و اعمال دینی تأکید شده‌است. هویت قومی با تنها ۲/۱ درصد فراوانی، کمترین توجه را دریافت کرده و بیشتر در قالب اشعار محلی گیلکی و تأکید بر سرزمین گیلان به‌عنوان بخشی از ایران مطرح شده‌است. این یافته‌ها نشان می‌دهد که هدف اصلی جنبش جنگل، حفظ هویت ملی ایرانیان و استقلال ایران بوده و هویت دینی نیز به‌عنوان مکمل هویت ملی، در خدمت اهداف ملی قرار گرفته‌است. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20964.html توسعه، نوسازی و مسائل مرتبط با آن در تاریخ معاصر ایران همواره مسئله‌مند و مناقشه‌برانگیز بوده‌است. یکی از مهم‌ترین و حساسیت‌برانگیزترین این عرصه‌ها، مسائل مربوط به نوسازی و توسعۀ صنعتی است که از اواخر دوران قاجار به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین راه‌های برون‌رفت از عقب‌ماندگی در کشور همواره مطرح بود. رضاشاه پهلوی نیز با تأیید این امر، توسعۀ حمل‌ونقل ازجمله راه‌آهن سراسری و واردات اُتومبیلِ ‌سواری را در رئوس برنامه‌های صنعتی خود قرار داد. این پژوهش با روش توصیفی‌تحلیلی، این موضوع را مورد بررسی قرار داده و در پی پاسخ‌گویی به این سؤال است که روند و فراز و فرودِ توسعه و نوسازیِ صنعتی در دوران رضاشاه پهلوی، با تأکید بر صنعت حمل‌ونقل و با تحلیل وضعیت اُتومبیلِ سواری چگونه بوده‌است؟ یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که رویکرد به واردات اُتومبیلِ‌ سواری در این دوره، رهیافتی دولت‌محور و با نگاهی ویژه به اُتومبیل‌های غربی، به‌ویژه خودروهای آمریکایی و آلمانی بود. آغاز گستردۀ واردات اُتومبیلِ ‌سواری در این دوران به‌رغم چالش‌های فراوانی که به‌همراه داشت، تابعی از شرایط داخلی و بین‌المللی بود که به نظر می‌رسد علاوه بر اهداف سیاسی همچون تسهیل اِعمال قدرت حکومت مرکزی بر نقاط مختلف کشور و راه‌حلی برای رهایی از سلطۀ نیروهای خارجی، از بُعد اقتصادی-صنعتی، منجر به انتقال دانش و فناوری ساخت اُتومبیل‌ِ سواری، شکل‌گیری زیرساخت‌های لازم برای ایجاد صنعت خودروسازی داخلی در دوران محمدرضا پهلوی و نیازآفرینی برای طبقۀ متوسط شهری شد. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20965.html مفهوم قانون در نزد روشنفکران و مشروطه‌خواهان از اهمیت بالایی برخوردار بود. آن‌ها یکی از راه‌های اصلی اصلاح جامعۀ ایران را قانون می‌دانستند. نمایندگان مجلس دوم مشروطه در جلسات مجلس، در خصوص مفهوم قانون صحبت کرده‌اند و نکات مهمی در مورد آن بیان کرده‌اند. هدف این پژوهش بررسی ویژگی‌های قانون، نحوۀ اجرای قانون و موارد تخطی از قانون، از منظر نمایندگان آن دوره است. این پژوهش با بهره‌گیری از مشروح مذاکرات مجلس و با استفاده از روش توصیفی‌تحلیلی انجام شده‌است. در این مقاله، ویژگی‌های قانون که موردتوجه نمایندگان مجلس دوم بود شناسایی شده‌اند. این ویژگی‌ها را می‌توان به دو دستۀ شکلی و ماهوی تقسیم کرد. همچنین به یکی از مشکلات مهم قانون در ایران، یعنی اجرای آن اشاره شده‌است و اینکه نمایندگان برای رفع آن مشکل، چه راهکاری پیشنهاد می‌دادند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد نمایندگان مجلس آشنایی خوبی با مفهوم قانون داشتند و در مورد ویژگی‌ها و نحوۀ اجرای قانون بسیار تأمل کرده بودند و عدم اجرای قانون دغدغۀ مهمی برای آن‌ها بوده‌است. اما عدم اجرای قانون سبب نگرانی آن‌ها شده بود که علت آن نبود زیرساخت‌های لازم برای اجرای قانون بود. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20966.html موضوع این پژوهش بررسی نقش و اقدامات دولت ایران براساس اسناد و مکاتبات رسمی و همچنین تحلیل انگیزه‎ها و اقدامات پزشکان مهاجر آلمانی یهودی از طریق مطالعه درخواست‎ها و مکاتبات آن‎ها با دولت ایران است که با تکیه بر اسناد و مکاتبات دولتی و به شیوۀ اسنادی-کتابخانه‎ای گردآوری شده و با روش توصیفی‌تحلیلی موردبررسی و واکاوی قرار می‎گیرد. یافتۀ پژوهش حاکی از آن است که دولت ایران برای نوسازی زیرساخت‎های درمانی تلاش‎هایی برای جذب پزشکان خارجی انجام داد و عواملی مانند به قدرت رسیدن نازیسم در آلمان در سال 1312ش/1933م و بی‌کار شدن پزشکان یهودی، این روند را تسهیل کرد و امکان استخدام برخی از این پزشکان را برای دولت ایران فراهم ساخت. بااین‎حال، ناکارامدی‎های اداری، نگرانی‎های سیاسی و محدودیت‎های قانونی، مانع بهره‎برداری کامل از این ظرفیت شدند. درنهایت، مطالعه حاضر تأکید می‎کند که ترکیبی از فرصت‎ها و چالش‎ها در این فرایند، هم‌زمان باعث پیشرفت و محدودیت در نوسازی نظام سلامت ایران طی دوره رضاشاه شده‌است. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20967.html لوایح و طرح‎هایی که در مجلس مطرح می‎شد، در موارد متعددی دچار سیکل معطلی و ماندگاری شده، گاهی ماه‎ها و حتی تا سال‎ها بعد همچنان بلاتکلیف می‎ماند و چه‌بسا به فراموشی و بایگانی سپرده می‎شد. مجلس بیست‌ویکم با انبوهی از لوایح و طرح‎های معطل مربوط به مجالس گذشته مواجه شد که لاجرم در این دوره از مجلس باید بررسی و تعیین تکلیف می‎شدند. هدف این پژوهش تحلیل و بررسی لوایح و طرح‎های معوقه در مجلس بیست‌ویکم شورای ملی می‌باشد که به ‎‎روش توصیفی‌تحلیلی انجام خواهد شد. یافته‎های پژوهش نشان می‎دهد براساس اسناد موجود در مجلس شورای ملی، لوایح و طرح‎هایی وجود دارد که از دوره‎های قبل از مجلس بیست‌ویکم شورای ملی به این مجلس منتقل و در دستور کار قرارگرفته‎ بودند. موارد ارسالی که عمدتاً لوایح هستند، دلایل متعددی برای تأخیر در روند تصویب داشتند. مجلس بیستم عمر دوماهه‎ای داشت و مجلس بیست‌ویکم هم پس از دو سال و اندی تشکیل شد. لوایح و طرح‎های معوقه از مجلس بیستم و قبل از آن و نیز مصوباتی که در دوران فترت میان دو مجلس بیستم، و بیست‌ویکم تصویب شده بودند، به مجلس بیست‌ویکم منتقل شدند. در دورة موردپژوهش، لوایح و طرح‎های معوقه بنا به ضرورت و نیاز، توسط مسؤلان دوباره به چرخة تصویب در مجلس وارد شده و بررسی شدند. از سوی دیگر برخی از لوایح شامل اصلاحات ارضی، کاپیتولاسیون و انجمن‎های ایالتی و ولایتی، تحت‌تأثیر فشارهای بیرونی مجلس شورای ملی به مجلس تحمیل شد. سیر طولانی پروسۀ تصویب درون‌مجلسی و چرخۀ معیوب فشارهای بیرون از مجلس شورای ملی، در مجموع دو دسته عوامل مهم در به تعویق افتادن تصویب لوایح و طرح‎ها و انتقال به مجلس بیست‌ویکم و پس از آن بود. بی شک چنین میراثی از قبل و پس از آن در مجالس مختلف رواج داشت. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20605.html دکوراسیون و تزئینات داخلی خانه‌ها در ایران عصر قاجار مورد توجه بسیاری از ایرانیان قرار داشته و آنان کوشش می‌کردند تا تمایزات اجتماعی خود را از طریق همین امر منعکس نمایند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع و متون تاریخی و کاربست نظریه تمایز اجتماعی بوردیو در پی آن است تا برای این سوالات پاسخ مناسب و درخوری بیابد: دکوراسیون و تزئینات داخلی خانه‌ها در ایران عصر قاجار چه نقشی در بازتاب تمایزات میان طبقات اجتماعی داشته است؟ نوع نگرش اعیان و اشراف به این مسئله چگونه بوده است؟اقشار فرودست یا توده مردم چگونه به مسئله دکوراسیون داخلی خانه‌ها می‌نگریستند؟فرض پژوهش این است در حالی‌که اقشار فرادست و اشراف در دکوراسیون و تزئینات داخلی خانه‌ها به دنبال نشان دادن تشخّص، و سلیقه یا ذائقة هنردوستی و زیباپسندی خود بودند، اقشار فرودست و محروم جامعه در همین مسئله بیشتر به دنبال رفع نیازهای اساسی و اولیه خود بودند.یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد اقشار فرادست در امر دکوراسیون و تزئینات داخلی خانه‌های خود، چون در پی نشان دادن تشخّص و تمایز خود بوده‌اند، در نتیجه دقت و توجه بسیاری به تزئینات، تجملات و ابعاد زیباشناختی درون خانه‌ها داشته‌اند، در حالی که اقشار فرودست همین امر را بیشتر بر اساس ضرورت‌پسندی و نگرشی مبتنی بر رفع نیازهای اساسی خود می‌دیدند و بنابراین عناصری همچون ارزانی قیمت، سادگی و عدم تجمل و دوام یا طول عمر مصرف، بیشتر مد نظر آنها بوده است. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20606.html جنبش دانش‌آموزی و کنشگری سیاسی-اجتماعی قشر دانش‌آموز، با وجود برجستگی و تأثیرگذاری در تاریخ معاصر ایران و به ویژه در جنبش ملی شدن نفت به‌ندرت مورد توجه و پژوهش مستقل قرار گرفته است. با فروپاشی حکومت خودکامه رضاشاهی، فضای باز سیاسی ــ اجتماعی در ایران برقرار شد و زمینه برای فعالیت جریان‌ها، احزاب و تشکل‌های سیاسی، اجتماعی و مذهبی فراهم گردید. جنبش ملی شدن نفت، از مهم‌ترین جنبش‌های سیاسی-اجتماعی تاریخ معاصر ایران بود که بستری برای تشکل‌گرایی، تحزب و بسیج سیاسی اقشار مختلف اجتماعی ازجمله دانش آموزان مدارس را در سطح وسیعی فراهم ساخت. این پژوهش با عطف نظر به اهمیت محوری دانش آموزان در جنبش ملی شدن نفت، با استفاده از روش تاریخی و گردآوری داده‌ها با اتکا به منابع، نشریات، اسناد و خاطرات برجای مانده از این رویداد، در صدد پاسخ به این پرسش است که تشکل‌های دانش‌آموزی وابسته به حزب توده در شهر تهران چه نقشی در جنبش ملی شدن نفت ایفا کردند؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این برهه یکی از مهم‌ترین دوره‌های کنش سیاسی دانش‌آموزان و تشکل‌های دانش‌آموزی در تاریخ معاصر ایران است. حزب توده با آگاهی از این‌که جنبش‌ها همواره نیازمند کنش، بسیج سیاسی، تشکل‌سازی و سازمان‌دهی هواداران است، بخشی ازهواداران خود و به‌عبارت بهتر پیاده‌نظام حزبی خود را از بین مدارس و قشر دانش‌آموز برگزید و با سازمان‌دهی آنها را وارد میدان کنشگری سیاسی کرد. راهپیمایی، میتینگ، شعارنویسی و درگیری فیزیکی از بیشترین گونه‌های کنش و دبیرستان‌های شرف، البرز و دارالفنون از کانون‌های اصلی کنشگری‌های مربوط به مدارس و دانش‌آموزان حزب توده بودند. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20928.html چکیده : با درخواست میرزا حسن‌خان مشیرالدوله، وزیر عدلیه (1329.ق) و موافقت مجلس دوّم شورای ملّی (ذی الحجه 1329 – ذیقعده 1327) فرانسیس آدولف پرنی دادستان منطقه ردون بریتانی فرانسه به عنوان مستشار عدلیه به استخدام دولت ایران درآمد. هدف از استخدام وی کمک به ایجاد تحوّل در عدلیه و عملکرد آن بود. این در حالی است که پس از پیروزی انقلاب مشروطه و تشکیل مجلس شورای ملّی تلاش‌های عمده‌ای از سوی دولت و نیز وکلای مجلس جهت حل وضعیت نابسامان عدلیّه صورت گرفته بود. آدولف‌ پرنی از سال 1329.ق تا 15 سال بعد یعنی تا پایان حیات حاکمیت قاجار در سال 1304.ش گاهاً فراتر از یک مشاور در ساختار عدلیه ایران مشغول به خدمت بود و اقدامات متعددی جهت تحوّل و بهسازی عدلیه در دو زمینه تشکیلاتی وحقوقی انجام داد.پژوهش پیش‌رو درصدد است تا به این سوال پاسخ دهد که چه علل و یا ضرورت‌هایی موجب شد تا دولت و مجلس شورای ملّی مسیو پرنی را به عنوان مستشار عدلیه استخدام کند؟ یافته‌های پژوهش ما نشان می‌دهد که ضرورت تشکیل عدلیه‌ای صحیح و کارآمد متشکل از قوانین تشکیلاتی و موضوعه معتبر به عنوان یکی از مهمترین مطالبات مشروطه‌خواهان و نیز فراهم‌کردن امکانات لازم جهت اعتماد دیگر کشورها نسبت به نحوه عملکرد محاکم قضایی با هدف لغو کاپیتولاسیون از جمله ضرورت‌های استخدام پرنی بود. با توجه به ماهیّت موضوع، روش تحقیق در این پژوهش تاریخی و با استفاده از شیوه توصیفی تحلیلی صورت‌گرفته و اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای گردآوری شده است. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20978.html شاه‌عباس اول صفوی یکی از مهم‌ترین پادشاهان تاریخ ایران، زمانی به قدرت رسید که ایران مورد یورش قدرت‌های خارجی و شورش‌های داخلی قرار داشت. او طی ۴۲ سال حکمرانی خود توانست سرزمینی که در آن قدرت مرکزی وجود نداشت، به ایرانی آباد و قدرتمند تبدیل کند. اگرچه زندگانی و اقدامات او به‌کرات مورد بررسی تاریخی قرار گرفته، اما تحلیل نظام‌مند شخصیت و رفتار سیاسی او بر پایة نظریه‌های روان‌شناسی سیاسی کمتر مورد توجه بوده است. این پژوهش با تمرکز بر این خلأ، درصدد ارائة تفسیری بهتر نسبت به چرایی روان‌شناختی عملکرد او در طول سلطنتش بوده است. تحقیق حاضر به دنبال پاسخ به سؤال «مهم‌ترین ابعاد و خصلت‌های شخصیتی - روان‌شناختی شاه‌عباس اول صفوی کدام‌اند؟» است. روش پژوهش تحقیق حاضر، تحلیل محتوای کیفی و روش جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات اسنادی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد ترکیب احساس کهتری ناشی از تجارب کودکی (دوری از والدین، ترتیب تولد و ابزارشدگی توسط قزلباشان) و شرایط بحرانی آغاز پادشاهی او (برآمده از ضعف ایران در برابر همسایگان و ضعف حکمرانی پدر)، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری شخصیت وی داشته است. این دو عامل موجب شکل‌گیری سازوکارهای جبرانی دوگانة رفتاری «خودمحوری» از مسیر قدرت‌طلبی سلطه‌جویانه، و گرایش هم‌زمان به «دیگرمحوری» از طریق مردم‌داری مفید به حال جامعه در وی شده است. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_21019.html مکتب تاریخ نگاری عراق یکی از مهمترین مکاتب تاریخ نگاری اسلام در قرون نخستین اسلامی به شمار می رود. این مکتب تاریخ نگاری در دو شهر معروف و مهم بصره و کوفه شکل گرفت. روش ها و مضامین و محتوای تاریخ نگاری مکتب عراق آن را با روش ها و محتوای مکتب تاریخ نگاری مدینه به عنوان یکی دیگر از مکاتب تاریخ نگاری اسلامی متمایز می کرد. روش اخباریان و موضوع و مضامین ایام العرب و انساب عربی که ریشه در فرهنگ قبیله ای داشت از ویژگی های مکتب تاریخ نگاری عراق بود. شیوه تدوین و محتوا و مضامین تاریخ نگاری علاوه بر فرهنگ جدید اسلامی از ساخت قبیله ای بصره و کوفه و همینطور فرهنگ شفاهی برجای مانده از سنتهای قبل از اسلام و میراث ملل غیر مسلمان ناشی می شد. ابومخنف، ابوالحسن مدائنی ، ابوعبیده معمر بن مثنی و هیثم بن عدی از نمایندگان شاخص مکتب تاریخ نگاری عراق بودند. این مکتب از روش ها و مضامین تاریخ نگاری ایرانی هم تاثیر پذیرفت و از طرفی از حیث مضامین در تاریخ نگاری ایرانی اسلامی نیز تاثیر گذاشت. این مقاله به بررسی شکل گیری مکتب تاریخ نگاری عراق و نسبت آن با سنت تاریخ نگاری ایران قبل از اسلام و تاریخ نگاری ایرانی در قرون نخستین اسلامی پرداخته است. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_21020.html این پژوهش با هدف بررسی و تحلیل نقش محمدخان زنگنه، امیرنظام آذربایجان در دوره قاجار، به واکاوی ابعاد مختلف قدرت و دیپلماسی وی در این ایالت می‌پردازد. محمدخان زنگنه، با اتکا به تبار خانوادگی و شایستگی‌های فردی، توانست اعتماد عباس میرزا و محمدشاه قاجار را جلب نموده و به یکی از کارگزاران اصلی حکومت تبدیل شود. با خروج عباس میرزا از آذربایجان، او عملاً مسئولیت اداره این ایالت و تعامل با نمایندگان سیاسی دول خارجی را بر عهده گرفت. پس از فوت فتحعلی‌شاه و در بحران جانشینی، محمدخان با حمایت نظامی از محمد میرزا نقش کلیدی در تثبیت سلطنت وی ایفا کرد. پژوهش حاضر، با استفاده از رویکردی تحلیلی-تاریخی و تکیه بر منابع دست اول، ضمن بررسی پیشینه و چگونگی حضور محمدخان در دربار عباس میرزا قاجار، نقش وی را در حفظ امنیت و آرامش آذربایجان، مدیریت امور داخلی و خارجی این ایالت، و همچنین پی‌گیری حقوق اتباع ایرانی مورد بررسی قرار می‌دهد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که محمدخان زنگنه با بهره‌گیری از هوش سیاسی، مهارت‌های دیپلماتیک، و توانایی‌های نظامی، نقش بسزایی در تثبیت قدرت قاجار و حفظ منافع ایران در منطقه آذربایجان ایفا نموده است. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_21254.html در کنار اهمیت تاریخ جهانگشای جوینی در شناخت دوره مغول و تأثیر آن در متون پس از خود، می‌توان گفت ترجمه انگلیسی این کتاب در جهان ایران‌شناسی و مغول شناسی نقش مهمی در شناخت پژوهشگران غیر ایرانی و آشنا به زبان انگلیسی از این دوره داشته و پژوهش‌های ایشان متأثر از شیوه ترجمه محتوای این اثر بوده و یا ملاکی برای ادامه پژوهش‌ها در این زمینه به شمار می‌آمده است.بخش مهمی از دشواری‌های این کتاب و لاجرم ترجمه انگلیسی آن، مربوط به ترجمه واژگان اداری دوره حکمرانی مغول است. زیرا دگرگونی‌های پیش‌آمده در حوزه دستگاه حکمرانی، همواره محققان حوزه دیوانسالاری را با چالش بزرگی رویاروی کرده که به تبع از آن مترجم آن نیز دچار چالش بیشتری خواهد شد. لذا پرسش این پژوهش آن است که در ترجمه بویل چه شیوه‌ای برای بازگردانی واژگان اداری در پیش‌گرفته شده است؟این پژوهش نشان می دهد که مترجم سه شیوه را در مواجه با واژگان دشوار اداری در پیش گرفته که می توان آن را معادل‌سازی تاریخی، ترجمه توصیفی و سرانجام ترانویسی نام نهاد و دسته بندی کرد. وی اگر چه بخش بیشتر این واژگان را با معادل های تاریخی واژگان به انگلیسی ترجمه کرده اما به دلیل محدودیت های زبانی از دو شیوه ترجمه توصیفی در قالب عبارت و نیز نویسه گردانی و توضیح آن در پانوشت نیز روی آورده است. سرانجام این پژوهش نشان می دهد که به غیر از چند مورد معدود، موی در بیشتر موارد درک درستی از وازگان اداری داشته و ترجمه راهگشایی عرضه داشته است. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_21255.html سفرنامه های خارجیِ دوره قاجاریه، بازتابنده نوعی نظمِ جنسیتی اند که در پیوند، سنخیت و هماهنگی با گفتمان سنتی جامعه است. در این نظمِ جنسیتی، تحت تأثیر مؤلفه هایی چون شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه، موقعیت زنان، موقعیتی در حاشیه و فرودست است که در زیرِ سیطره جامعه مردسالار، توانِ کنشگری وسیع در گستره اجتماع را از دست ‌داده و به‌ نوعی زیستِ مختصر در قالب الگوهای رفتاریِ همین جامعه تن داده است. این پژوهش، تلاش دارد نظمِ جنسیتی و موقعیتِ گفتمانیِ زنانه را در دوره قاجاریه از منظر روایت های سفرنامه های خارجی مورد تأمل قرار دهد. این اثر تلاش دارد تا با تکیه‌بر روش تاریخی و با استفاده از رویکرد توصیفی- تحلیلی به این سؤال اصلی پاسخ دهد که موقعیتِ جنسیتی زنان ایران چگونه بر حیاتِ زنانه تأثیر می گذاشت و آنان را در چارچوب های مشخصی از کنشگریِ اجتماعی قرار می داد؟ یافته های این پژوهش حاکی است که سفرنامه‌های دوره قاجاریه، با ارائه روایت هایی با جزئیات فراوان نشان دادند حیات زنانه در ایران تحت تأثیر هنجارها و ارزش های فرهنگی و اجتماعیِ یک جامعه پیشامدرن و به پشتوانه برخی آموزه ها و دستورالعمل های شرعی و عرفی قرار داشت و کنش های زنانه در این جامعه متأثر از نگاه و نظارتِ همیشگیِ عنصر مردانه بود. نظمِ جنسیتیِ غالب در این دوره هم از جانب نهادهای اجتماعی و هم از سوی افراد بازتولید می شد و نظمِ خانواده و ظاهرِ زنانه در پیوند با مسئله نظمِ جنسیتیِ غالب معنا پیدا می کرد. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_21283.html رویکرد میان‌رشته‌ای در پیوند حوزه تاریخ آموزش‌وپرورش با دانش و روش‌های علوم مدیریت، افق تازه‌ای برای تحلیل سیاست‌های توسعه‏حرفه‌ای می‌گشاید. این رویکرد، با بهره‌گیری هم‌زمان از تحلیل انتقادی اسناد تاریخی و الگوهای مدیریتی، امکان فهم عمیق‌تری از بسترهای تصمیم‌گیری، سازوکارهای اجرایی و پیامدهای سازمانی را فراهم می‌سازد. ترکیب این دو حوزه، گذشته را به منبعی کارآمد برای بازاندیشی و بهبود نظام‌های آموزشی بدل کرده و ظرفیت تبیین شکاف‌های میان نظریه و عمل را افزایش می‌دهد. چنین نگاهی زمینه‌ساز طراحی سیاست‌هایی است که علاوه بر پاسخ به نیازهای تاریخی و فرهنگی، به ارتقای کارآمدی ساختارهای آموزشی می‌انجامد. توسعه حرفه‏ای یکی از مفاهیم نو در حوزه مدیریت و آموزش‌وپرورش است که هدف آن ارتقای دانش، بینش، منش و مهارت‏های کارکنان و مدیران برای توسعه سازمانی است. مقاله حاضر می‏کوشد مقوله توسعه‏حرفه‏ای را بر اساس ساحت‏های پنج‏گانه جسمانی، اعتقادی، اخلاقی، علمی و اجتماعی در اسناد آموزشی سال‌های ۱۳۰۴ تا ۱۳۵۰ش تحلیل کند. هدف اصلی، ارزیابی بازتاب مؤلفه‏های توسعه‏حرفه‏ای در اسناد آموزشی آن دوره با تکیه بر گزارش‏های بازرسان مدارس و متحدالمآل‏هاست.پژوهش با روش اسنادی و تحلیل محتوای داده‏های تاریخی، به بررسی جایگاه مؤلفه‏های توسعه‏حرفه‏ای در قوانین آموزشی و راهکارهای آن در دوره مذکور پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد که در سال‏های ۱۳۰۴ تا ۱۳۵۰ش، اقداماتی چون تدوین قوانین، انتشار مجله، تأسیس سازمان تربیت معلم و تحقیقات تربیتی و گنجاندن مباحث اخلاق و تربیت‏حرفه‏ای در دروس دارالمعلمات انجام شد. با وجود اهمیت این اقدامات، تمرکز سیاست‌های آموزشی در شهرها و عدم انطباق برخی سیاست‌ها با نیازهای روستاییان و عشایر، مانع کارآمدی کامل آن‌ها گردید.