ضرورت‌های استخدام فرانسیس آدولف پرنی در نظام قضایی ایران پس از مشروطه (1926-1911م./13۲۹-13۴۴ق.)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه شیراز، ایران

2 دانشجوی دکتری تاریخ دوره ایران اسلامی، دانشگاه شیراز، ایران

10.22034/jiiph.2025.66198.2564

چکیده

با درخواست میرزا حسن‌خان مشیرالدوله، وزیر عدلیه (1329ق.) و موافقت مجلس دوّم شورای ملّی (ذی‌الحجۀ 1329 تا ذی‌قعدۀ 1327ق.) فرانسیس آدولف پرنی، دادستان منطقۀ ردون بریتانی در فرانسه، به‌عنوان مستشار عدلیه به استخدام دولت ایران درآمد. این درخواست در راستای اجرای تصمیم دولت و مجلس جهت استخدام مستشاران‌ خارجی با هدف بازسازی تشکیلات دولتی پس از مشروطه بود. آدولف‌ پرنی از سال 1329ق. تا 15 سال بعد یعنی تا پایان حیات حاکمیت قاجار در سال 1304ش. گاهی فراتر از یک مشاور در ساختار عدلیۀ ایران مشغول به خدمت بود و اقدامات متعددی جهت تحوّل و بهسازی عدلیه در دو زمینۀ تشکیلاتی و حقوقی انجام داد. پژوهش پیشِ رو درصدد است تا به این سؤال پاسخ دهد که چه علل و یا ضرورت‌هایی موجب شد تا دولت و مجلس شورای ملّی موسیو پرنی را به‌عنوان مستشار عدلیه استخدام‌کنند؟ یافته‌های پژوهش ما نشان می‌دهد که ضرورت تشکیل عدلیه‌ای صحیح و کارامد متشکل از قوانین تشکیلاتی و موضوعۀ معتبر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مطالبات مشروطه‌خواهان و نیز فراهم‌ کردن امکانات لازم جهت اعتماد دیگر کشورها نسبت به نحوۀ عملکرد محاکم قضایی با هدف لغو کاپیتولاسیون ازجمله ضرورت‌های استخدام پرنی بوده‌است. خصوصاً اینکه تجربۀ کشورهای غربی به‌خصوص فرانسه در این رابطه، مبنا و الگو قرار گرفته ‌شد. با توجه به ماهیّت موضوع، روش تحقیق در این پژوهش تاریخی و با استفاده از شیوه توصیفی-تحلیلی صورت ‌گرفته و اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای گردآوری شده‌است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Imperatives behind the Recruitment of Francis Adolphe Perny in Iran’s Post-Constitutional Judicial System (1911–1926 CE / 1329–1344 AH)

نویسندگان [English]

  • mohammad ali ranjbar 1
  • Seyyed javad Mousavi Dalini 1
  • mehdi Ariafar ( ghassam ) 2
1 Associate Professor, Department of History, Shiraz University, Iran
2 Ph.D Candidate in History of Islamic Iran, Shiraz University, Iran
چکیده [English]

Abstract:
At the request of Mirza Hassan Khan Moshir-ul-Dawlah, Minister of Justice (1329 AH) and with the approval of the Second Session of the National Assembly (Dhu al-Hijjah 1329 - Dhu al-Qadah 1327), Francis Adolphe Perny prosecutor of the Redon-Brittany region in France was hired by the Iranian government as a judicial advisor. The purpose of his recruitment was to help bring about a transformation in the judiciary and its functioning. This is despite the fact that after the victory of the Constitutional Revolution and the formation of the National Assembly, major efforts had been made by the government and the parliamentarians to resolve the chaotic situation of the judiciary. From 1329 AH to 15 years later, i.e. until the end of the Qajar rule in 1304 AH, Adolf Perny sometimes served as more than an advisor in the structure of the judiciary of Iran and took numerous measures to transform and improve the judiciary in two organizational and legal fields.
The present research seeks to answer the question of what reasons or necessities led the government and the National Assembly to hire Monsieur Perny as a judicial advisor? The findings of our research show that the necessity of forming a correct and efficient judiciary consisting of valid organizational and substantive laws as one of the most important demands of the constitutionalists, as well as providing the necessary facilities for other countries to trust the functioning of judicial courts with the aim of abolishing capitulation, were among the necessities of

کلیدواژه‌ها [English]

  • Justice
  • Perny
  • Law
  • Constitutionalism
  • Mirza Hassan Khan Moshir-ul-Dawlah
  • الف) منابع فارسی

    کتاب‌ها

    • آدمیت، فریدون (1985)، ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران، جلد اول، سوئد: کانون کتاب ایران.
    • آدمیت، فریدون (بی‌تا)، ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران، مجلس اول و بحران آزادی، جلد دوم، تهران: روشنگران.
    • آدمیت، فریدون (1392)، اندیشۀ ترقی و حکومت قانون عصر سپهسالار، تهران: خوارزمی.
    • آدمیت، فریدون (1362)، امیرکبیر و ایران، تهران: خوارزمی.
    • آشوری، محمد (1380)، آیین دادرسی کیفری، جلد 1، تهران: سمت.
    • آل‌داوود، سید علی (1398)، نخستین کوشش‌های قانون‌گذاری در ایران، جلد دوم، تهران: بنیاد موقوفات افشار با همکاری انتشارات سخن.
    • امین، سید حسن (1386)، تاریخ حقوق ‌ایران، تهران: دایرة‌المعارف ایران.
    • باستانی پاریزی، محمدابراهیم (1379)، تلاش آزادی، تهران: خرم.
    • پهلوان، چنگیز (1383)، ریشه‌های تجدد، تهران: قطره.
    • جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1383)، ترمینولوژی حقوق، تهران: گنج دانش.
    • چلونگر، محمدعلی (1382)، کاپیتولاسیون در تاریخ ایران، تهران: مرکز.
    • صدر (صدرالاشراف)، محسن (1364)، خاطرات صدرالاشراف، تهران: وحید.
    • صفایی، ابراهیم (1362)، رهبران مشروطه، تهران: جاویدان.
    • عاقلی، باقر (1373)، نصرت‌الدوله فیروز، تهران: نامک.
    • عامری، هوشنگ (1390)، از رضاشاه تا محمدرضا پهلوی، مشاهدات و خاطرات میرزا جواد خان عامری معین‌الممالک، تهران: کتاب پارس.
    • فاطمی ‌قمی، سید محمد (1394)، خاطرات سید محمد فاطمی، به کوشش احمدرضا نائینی و حسن زندیه، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای ‌اسلامی.
    • فلور، ویلم (1366)، جستارهایی از تاریخ اجتماعی ایران در عصر قاجار، مترجم: ابوالقاسم سری، جلد اول، تهران: توس.
    • کسروی، احمد (1390)، تاریخ مشروطۀ ایران، تهران: نگاه.
    • کسروی، احمد (1399)، قانون دادگری، تهران: نگاه معاصر.
    • کسروی، احمد (1323)، ده سال در عدلیه، تهران: بی‌جا.
    • مبارکیان، عباس (1377)، چهره‌ها در تاریخچۀ نظام آموزش عالی حقوق و عدلیۀ نوین، تهران: پیدایش.
    • محیط طباطبایی، محمد (1327)، مجموعه آثار میرزا ملکم‌ خان، تهران: انتشارات علمی.
    • مستشارالدوله تبریزی، میرزا یوسف (1382)، رسالۀ یک کلمه، به کوشش سید محمد فیض، تهران: صباح.
    • مستوفی، عبدالله (1343)، شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دورۀ قاجار، جلد 2، تهران: زوّار.
    • مشیرالدوله، حسن؛ مدرس، حسن و خویی، امام‌جمعه (1365)، اصول تشکیلات عدلیه، اصفهان: دانشگاه اصفهان.
    • مرادخانی، فردین (1402)، پیامدهای مشروطیت، تکوین حقوق مدرن در ایران، تهران: طرح نو.
    • نیّری، حمید (1369)، زندگینامه مستوفی‌الممالک، تهران: وحید.
    • هدایت (مخبرالسلطنه)، مهدیقلی ‌خان. (1344)، خاطرات و خطرات، تهران: زوار.

    مقالات

    • افشار یزدی، محمود(1306)، انتقادات سیاسی: مسئله کاپیتولاسیون، آینده، 3(3)، 218- 201.
    • باست، اولیور (1380)، ایران و کنفرانس صلح، امیدهای بربادرفته و سرمشق چینی، مجموعه مقالات سمینار ایران و جنگ جهانی اول، به کوشش صفا اخوان، تهران مرکز اسناد تاریخ دیپلماسی، 458-443.
    • تفرشی، مجید (1370)، مدارس عالی حقوق و علوم سیاسی در ایران از ابتدا تا تأسیس دانشگاه تهران، گنجینه اسناد،1 (1)، 81-53.
    • صدر (صدرالاشراف). محسن (بی‌تا)، تشکیلات عدلیه قدیم و جدید و خاطراتی از آن، وحید، 18 (237)،3- 15.
    • ظهیری، صمد، هوشیار، ابراهیم و نصیری جام، رضا (1401)، تحلیل نسبت شریعت و قانون در دیدگاه ثقه‌الاسلام تبریزی، تاریخ‌نامه ایران بعد از اسلام. 13(30)، 92-114.

    Doi:10.2234/JIIPH.2022.47290.2231

    روزنامه‌ها

    • روزنامه مجلس (1324)، شماره‌ 23، 19 ذی‌القعده 1324ق.: 2
    • روزنامه مجلس (1324)، شماره 52، 22محرم 1325ق.: 3
    • روزنامه مجلس (1329)، شماره 107، 26 ربیع‌الثانی 1325ق.: 2
    • روزنامه مجلس (1328)، شماره 39، 4 ذی‌الحجه 1328 ق.: 3
    • روزنامه محاکمات (1325)، شماره 2، 13جمادی‌الاول 1325ق.: 3
    • روزنامه محاکمات (1325)، شماره 3، 17 جمادی‌الاول 1325ق.: 2
    • روزنامه حبل‌المتین (1325)، شماره: 31، 10 صفر 1325ق.: 3
    • روزنامه حبل‌المتین (1329)، شماره 13، 17 رمضان 1329ق.: 4
    • روزنامه صبح صادق (1325)، شماره 22، 18 ربیع‌الاول 1325ق.: 2

    اسناد

    • مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی (مامشا)، سند شماره: 247/759، محل در آرشیو ک 16د 31.
    • مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی (مامشا)، سند شماره: 13359/1979، محل در آرشیو ک 16د 90.
    • مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی (مامشا)، سند شماره: 18719، محل در آرشیو ک 36د 214.
    • مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی (مامشا)، سند شماره: 20952، محل در آرشیو ک 6 د 49.
    • سازمان اسناد و کتابخانه ملّی ایران (ساکما)، سند شماره: 4486 –
    • مشروح مذاکرات مجلس شورای ملّی، دورۀ اول، 9 ذی‌الحجه 1324، جلسه 36: 16.
    • مشروح مذاکرات مجلس شورای ملّی، دورۀ اول، 7 جمادی‌الثانی 1325، جلسه 134: 18.
    • مشروح مذاکرات مجلس شورای ملّی، دورۀ اول، 8 محرم 1325، جلسه 13: 8.
    • مشروح مذاکرات مجلس شورای ملّی، دورۀ اول، 8 محرم 1325، جلسه 21: 89.
    • مشروح مذاکرات مجلس شورای ملّی، دورۀ دوم، غره‌ رمضان 1328، جلسه 14: 8.
    • مشروح مذاکرات مجلس شورای ملّی، دورۀ‌ دوّم، 29 محرم 1328، جلسه 50: 42.
    • مشروح مذاکرات مجلس شورای ملّی، دورۀ دوّم، 17 محرم 1328، جلسه 45: 68.
    • مشروح مذاکرات مجلس شورای ملّی، دورۀ‌ دوم، 5 رمضان 1328، جلسه 140: 434 و 237.
    • مشروح مذاکرات مجلس شورای ملّی، دورۀ‌ دوّم، 17 محرم 1328، جلسه 68: 4.
    • مشروح مذاکرات مجلس شورای ملّی، دورۀ چهارم، 26 صفر 1341، جلسه 155: 93.
    • مشروح مذاکرات مجلس شورای ملّی، دورۀ چهارم، 21 صفر 1341، جلسه 31: 3.

    ب) منابع انگلیسی

    • Amir, Soleymani, (1936), Etude comparative sur la formation et les effets des contrats entre le droit iranien, le doctorat, Librairie Arthur Rousseau: Paris, 30-58.
    • Marin, suodabeh, (2004), La réception mitigée descodifications napoléoniennes en Iran (1911-1935), open edition journals droit et cultures, 48, 107-137 org/ 10.4000.