محمدخان زنگنه: تحلیل قدرت، دیپلماسی و کارگزاری در آذربایجان قاجاری(1246-1257ه ق)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ایران بعد از اسلام گروه تاریخ ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد سنندج. ایران

2 استادیار گروه تاریخ دانشگاه آزاد اسلامی، واحد سنندج، ایران.

3 دانشیار گروه علوم تاریخی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

10.22034/jiiph.2025.67320.2576

چکیده

این پژوهش با هدف بررسی و تحلیل نقش محمدخان زنگنه، امیرنظام آذربایجان در دوره قاجار، به واکاوی ابعاد مختلف قدرت و دیپلماسی وی در این ایالت می‌پردازد. محمدخان زنگنه، با اتکا به تبار خانوادگی و شایستگی‌های فردی، توانست اعتماد عباس میرزا و محمدشاه قاجار را جلب نموده و به یکی از کارگزاران اصلی حکومت تبدیل شود. با خروج عباس میرزا از آذربایجان، او عملاً مسئولیت اداره این ایالت و تعامل با نمایندگان سیاسی دول خارجی را بر عهده گرفت. پس از فوت فتحعلی‌شاه و در بحران جانشینی، محمدخان با حمایت نظامی از محمد میرزا نقش کلیدی در تثبیت سلطنت وی ایفا کرد. پژوهش حاضر، با استفاده از رویکردی تحلیلی-تاریخی و تکیه بر منابع دست اول، ضمن بررسی پیشینه و چگونگی حضور محمدخان در دربار عباس میرزا قاجار، نقش وی را در حفظ امنیت و آرامش آذربایجان، مدیریت امور داخلی و خارجی این ایالت، و همچنین پی‌گیری حقوق اتباع ایرانی مورد بررسی قرار می‌دهد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که محمدخان زنگنه با بهره‌گیری از هوش سیاسی، مهارت‌های دیپلماتیک، و توانایی‌های نظامی، نقش بسزایی در تثبیت قدرت قاجار و حفظ منافع ایران در منطقه آذربایجان ایفا نموده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Mohammad Khan Zanganeh: An Analysis of Power, Diplomacy, and Agency in Qajar Azerbaijan (1246-1257 AH)

نویسندگان [English]

  • Shahnaz Mahmoudi 1
  • kaivan shafei 2
  • kaivan shafei 2
  • Sajad Dadfar 3
1 PhD Student in Post-Islamic Iranian History, Islamic Azad University, Sanandaj Branch, Iran.
2 Assistant Professor, Department of History, Islamic Azad University, Sanandaj Branch, Iran
3 Associate Professor, Department of Historical Sciences, Razi University, Kermanshah
چکیده [English]

This research aims to examine and analyze the role of Mohammad Khan Zanganeh, Amir Nezam (Governor-General) of Azerbaijan during the Qajar era, by exploring various dimensions of his power and diplomacy in that province. Mohammad Khan Zanganeh, relying on his family lineage and personal merits, managed to gain the trust of Abbas Mirza and Mohammad Shah Qajar, becoming one of the main agents of the government. Following Abbas Mirza's departure from Azerbaijan, he effectively assumed responsibility for administering the province and interacting with the political representatives of foreign governments. After the death of Fath-Ali Shah and during the succession crisis, Mohammad Khan played a key role in stabilizing the reign of Mohammad Mirza through military support. The present study, employing an analytical-historical approach and relying on primary sources, while examining the background and circumstances of Mohammad Khan's presence in the Qajar court, investigates his role in maintaining security and tranquility in Azerbaijan, managing the internal and external affairs of the province, as well as pursuing the rights of Iranian citizens. The results of this research indicate that Mohammad Khan Zanganeh, utilizing his political intelligence, diplomatic skills, and military capabilities, played a significant role in consolidating Qajar power and preserving Iran's interests in the Azerbaijan region.
Titel: Mohammad Khan Zanganeh: An Analysis of Power, Diplomacy, and Agency in Qajar Azerbaijan (1246-1257 AH)

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mohammad Khan Zanganeh
  • Azerbaijan
  • Qajar
  • Diplomacy
  • Power