بررسی پدیده غزا (جهاد) در مرزهای شمالی قفقاز از خلافت اموی تا جنگ ملازگرد(40ق-463ق/660- 1071م)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیارگروه تاریخ، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده

چکیده

غزا مفهومی مرکزی در گفتمان دولت اسلامی از دوره پیامبر اسلام بود.اصطلاح غزا ریشه در غزوه یا جنگ‌های مسلمانان با کفار داشت که پیامبراسلام خود عهده دار فرماندهی آن‌ها بود. پس از درگذشت پیامبر اسلام مورخانی مانند واقدی مغازی(جمع غزا/غزوه) را برای جنگ‌های پیامبر اسلام و فتوح (جمع فتح) را برای جنگ‌های پس از پیامبر و تصرف سرزمین‌های دوامپراتوری روم و ایران به کار می بردند. کتاب‌هایی مانند فتوح‌البلدان بلاذری و فتوح ابن‌اعثم و فتوح واقدی نشانه چنین برداشتی از فتوح هستند؛ اما از دوران اموی و عباسی به تدریج واژه غزا جای اصطلاح غزوه، جهاد و فتوح را گرفت و به کلیدی‌ترین واژه و مفهوم مسلط ادبیات دینی در جنگ با غیرمسلمانان تبدیل شد. حوزه‌های‌ جغرافیایی غزا در شمال با روس‌ها، گرجیان، ارامنه و خزرها(ترکان) بود. غزا در ظاهر برای گسترش اسلام بود، اما وسیله‌ای برای کسب غنایم و توسعه ارضی و گرفتن کنیز و برده نیز بود و سبب تقویت مشروعیت حاکمان نزد مردم می‌شد. در این مقاله به بررسی غزای فرمانروایان مسلمان با غیرمسلمانان در مرزهای قفقازاز دوران اموی تا جنگ ملازگرد(40-463ق/660- 1071م)پرداخته می‌شود. در این دوره 4 قرنه فرمانروایان مسلمان هیچ‌وقت نتوانستند خارج از مرزهای ایران ساسانی موفقیتی به دست بیاورند ؛ این در حالی است که آن‌ها در جبهه روم موفق بودند و با جنگ ملازگرد زمینه را برای تصرف بعدی قسطنطنیه فراهم کردند.محدود ماندن پیروزی مسلمانان در چارچوب مرزهای دولت ساسانی و ناتوانی در تصرف قلمرو روس‌ها و قرار گرفتن در موقعیت تدافعی موضوعی است که این مقاله در صدد مطالعه آن است

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An Investigation into the Phenomenon of Ghaza(holy war)in North Caucasian Borders from the Umayyad Caliphate to the Battle of Malazgird (40-463/660-1071)

نویسنده [English]

  • Esmail Shams
Assistant Professor. Department of History. Faculty of Persian Literature and foreign Languages, Allameh Tabataba'i University.Tehran.Iran.
چکیده [English]

Abstract

In discourses concerned with the Islamic state ghaza was a central concept from the time of the Prophet of Islam. The term ghaza has its root in ghazwa or Muslim wars led by the Prophet himself against infidels.After the death of the Prophet of Islam, such historians as al-Waqidi used al-Maghazi(the plural of ghaza/ghazwa) for the prophet’s battles, and al-Futuh (the plural of fath) for the battles after him as well as the conquests of both the Roman and Persian Empires. However from the Umayyad period in particular in the Abbasid age. The geographical areas of the ghaza in the north against the Russians, Georgians, Armenians and the Khazars (Turks). Althoughghaza was apparently intended to spread Islam, it was also a means of seizing the war booty, territorial expansion, enslavement and also contributed to bolstering the ligitamacy of rulers among the community. By using a descriptive-analytical method,this articledeals with the holy war of Muslim rulers with non-Muslims in the Caucasian borders (the Russians, Georgians, Armenians, and Khazars/Turks) from the Umayyad period to the Battle of Malazgird.However a significant point that distinguished their wars (ghazas) from those on the other fronts was that they could extend the scope of their conquests of the periods of the Caliphate Rashidun to northern Caucasia. In this region they had mainly taken up a defensive position and in most cases with the help of volunteer ghazis were repelling the attacks of these four groups.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords:"؛ Ghaza"؛ Borders"؛ Muslims"؛ non-Muslims"؛ Caliphate"؛
  • "؛ Caucasus"؛
  • "؛ Russians"

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 06 شهریور 1400
  • تاریخ دریافت: 08 خرداد 1400
  • تاریخ بازنگری: 28 تیر 1400
  • تاریخ پذیرش: 06 شهریور 1400