بررسی بسامد و انواع کارکردهای شعر فارسی و عربی در متون تاریخی فارسی قرن هفتم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی آستارا.

2 استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد آستارا.

چکیده

متونِ کهنِ تاریخیِ فارسی به‌ویژه از قرن ششم هجری به بعد از سویی به سبب موضوع خود، و از سوی دیگر به دلیل کاربرد عناصر و شیوه‌های ادبی‌سازی در این متون، در ملتقا و پیوندگاه دو گونۀ «تاریخ‌نگاری» و «ادبیات» قرار می‌گیرند. در این میان، شعر اعم از فارسی و عربی، با دو نوع کارکردِ عمدۀ «خبری» و «آرایه‌ای» حضوری چشمگیر در این متون، و نزدیکی دو گونۀ مزبور به هم دارد؛ در پژوهش حاضر با استناد به طبقه‌بندی‌های دقیق‌تر از انواع کاربردهای شعر، بسامد این انواع و دلایل آن، در هفت اثر تاریخی قرن‌ هفتم، شاملِ تاریخ طبرستان، تاریخ افضل، عقدالعلى، تاریخ جهانگشا، مختصر سلجوقنامه، طبقات ناصرى، و نظام‌التواریخ که متعلق به سه گونه تاریخ‌نگاری «عمومی»، «محلی» و «دودمانی»‌اند به روش تحلیلی و اسنادی‌ بررسی شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که کارکرد شعر در مجموع این آثار، بیشتر جنبۀ ادبی و آرایه‌ای دارد تا کارکرد روایی و خبری. تعلق نویسندگان این آثار به طبقۀ دیوانیان و کوشش هرچه بیشتر آنان در تبدیل آثار خود به اثری هنری و منطبق با معیارهای زیباشناختی عصر را می‌توان از دلایل این امر تلقی کرد. از میان انواع تاریخ‌نگاری نیز، بسامد به‌کارگیری شعر در دو نوع محلی و دودمانی در مقایسه با تواریخ عمومی بسیار چشمگیرتر است. در پایان مقاله نیز جدولی تنظیم شده است که خواننده می‌تواند معرفی و نوع تاریخ‌نگاری هر اثر، بسامد موارد استشهاد، تعداد ابیات به‌کاررفته، تفکیک تعداد ابیات فارسی و عربی و نهایتاً انواع کارکردهای شعر را در متون تاریخی مذکور در موجزترین شکل ممکن ملاحظه کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of the frequency and types of functions of Persian and Arabic poetry in seventh century Persian historical texts

نویسندگان [English]

  • Hasan Asadzadeh khangah 1
  • Mohammad Ebrahimpoor namin 2
  • Khosro Jalili kohneshahri 2
1 PhD student in Persian Language and Lecture, Islamic Azad University of Astara.
2 Assistant Professor of Islamic Azad University, Astara Branch.
چکیده [English]

Ancient Persian historical texts, especially from the sixth century AH onwards, due to their subject matter, and on the other hand, due to the use of elements and methods of literature in these texts, are in a combination of "historiography" and "literature". Among these, poetry, both Persian and Arabic, with two main types of functions, "news" and "array", has a significant presence in these texts, and the closeness of the two types; In the present study, citing finer and more precise classifications of types of poetry applications, the frequency of these types and their reasons in seven historical works of the seventh century, including: Tarikh-e Tabarestan, Tarikh-e Afzal, Egd al-ola, Tarikh-e Jahangosha, Mokhtasar-e Saljuknam, Tabaghat-e Naseri, and Nezam al-tavarikh, which belong to three types of historiography, "general", "local" and "dynastic", have been studied by descriptive-analytical. The results of the research show that the function of poetry in these works is more literary and array than narrative and news. One of the reasons for this is that the authors of these works belong to the Divan class and try as hard as they can to turn their works into works of art in accordance with the aesthetic criteria of the time. Among the three types of historiography, the volume and frequency of poetry use, regardless of its functions, is much more significant in both local and lineage types compared to general histories.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Historical texts
  • historiography
  • Historian
  • seventh century
  • historical events
  • Persian and Arabic poems

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 22 تیر 1400
  • تاریخ دریافت: 01 بهمن 1399
  • تاریخ بازنگری: 02 فروردین 1400
  • تاریخ پذیرش: 22 تیر 1400