The Pahlavi Regime and the Perceived Threat of Leftism: Between Fear and Reality (1968-1979)

Document Type : Research Paper

Author

Assistant Professor, Department of History, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran

10.22034/jiiph.2026.72715.2641

Abstract

The question of national identity and the ways in which threats to it were defined constitute an important subject in the modern political history of Iran. During the Pahlavi era, particularly from the 1960s onward, the government, operating within the context of the Cold War and global ideological rivalries, regarded leftism and communism as major threats to Iran’s national security and identity. This perception persisted despite the fact that, after 1953, leftist movements had become organizationally weak and fragmented as a result of political repression, internal divisions, and ideological disputes. Employing a historical research method and documentary analysis, this study examines the relationship between the Pahlavi state’s security perceptions and the actual condition of leftist movements during the 1960s and 1970s. The research draws primarily on official government documents preserved at the National Library and Archives of Iran, supplemented by historical studies and the memoirs of political activists. Its central question is how the Pahlavi government, within the framework of its official conception of national identity, constructed leftism as a fundamental threat. The study hypothesizes that the perceived threat posed by leftism was shaped less by the actual capabilities of leftist organizations than by the state’s security mindset, particularly in the context of the Cold War, concerns over Soviet influence, and efforts to maintain political centralization and preserve Iran’s regional position. The findings demonstrate that the Pahlavi government did not perceive this threat merely as a consequence of domestic organizational activities; rather, it interpreted leftism in relation to Soviet influence, regional developments, and the broader global rivalry between the Eastern and Western blocs. Consequently, the struggle against communism was not confined to the security and military spheres but also extended into the cultural, educational, media, and identity-related domains.

Keywords

Main Subjects


  1. الف) منابع فارسی

    کتاب‌ها

    1. آبراهامیان، یرواند (1377). ایران بین دو انقلاب، ترجمۀ ا. گل‌محمدی و م. ابراهیم‌فتاحی، تهران: نی.
    2. احمدی، حمید (1379). تاریخچه فرقه جمهوری انقلابی ایران و گروه ارانی. تهران: چاپ فرشیده.
    3. احمدی، حمید (۱۳۸۶). تاریخ روابط سیاسی ایران و عربستان در قرن بیستم (دورۀ پهلوی). تهران: مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی.
    4. اسدی، علی و تهرانیان، مجید (۱۴۰۱). صدایی که شنیده نشد. تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
    5. اسکندری، ایرج (۱۳۶۸). خاطرات سیاسی ایرج اسکندری. به کوشش ع. دهباشی. تهران: علمی.
    6. بازرگان، مهدی (۱۳۷۷). شصت سال خدمت و مقاومت: خاطرات مهندس مهدی بازرگان در گفتگو با غلامرضا نجاتی. تهران: رسا.
    7. براهنی، رضا (1358). در انقلاب ایران چه شده‌است و چه خواهد شد؟ تهران: کتاب زمان.
    8. برزین، سعید (۱۳۷۴). زندگینامه سیاسی بازرگان. تهران: مرکز.
    9. بهروز، مازیار (۱۳۸۰). شورشیان آرمان‌خواه. ترجمه م. پرتوی. تهران: ققنوس.
    10. بیل، جیمز (۱۳۷۱). شیر و عقاب: روابط فرجام‌آمیز ایران و آمریکا. ترجمه ف. برلیان (جهانشاهی). ویراستاران ح. ابوترابیان و ع.ر. هوشنگ مهدوی. تهران: فاخته.
    11. حجازی، مسعود (۱۳۷۵). رویدادها و داوری ۱۳۲۰–۱۳۳۹. تهران: نیلوفر.
    12. زعیم، کوروش (۱۳۷۸). جبهه ملی ایران از پیدایش تا کودتای ۲۸ مرداد. با همکاری ع. ارسلان. تهران: ایران‌مهر، نشر تاریخ.
    13. زیباکلام، صادق (۱۳۷۷). ما چگونه ما شدیم. تهران: روزنه.
    14. زیبایی، علی (۱۳۴۲). کمونیزم در ایران یا تاریخ مختصر فعالیت کمونیست‌ها در ایران. تهران: بی‌نا.
    15. زیرنیسکی، مایکل (۱۳۸۲). القای قرارداد کاپیتولاسیون توسط رضاشاه. در س. کرونین (ویراستار)، رضاشاه و شکل‌گیری ایران نوین: دولت و جامعه در زمان رضاشاه. ترجمه م. ثاقب‌فر. تهران: جامی.
    16. سازمان جوانان حزب توده (۱۳۸۰). چپ در ایران به روایت اسناد ساواک. تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی.
    17. شوکت، حمید (۱۳۸۰). نگاهی از درون به جنبش چپ ایران: گفتگو با ایرج اسکندری. تهران: اختران.
    18. صارمی شهاب، اصغر (۱۳۷۸). احزاب دولتی و نقش آنها در تاریخ معاصر ایران. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
    19. عاقلی، باقر (۱۳۶۹). روزشمار تاریخ ایران از مشروطیت تا انقلاب اسلامی. تهران: گفتار.
    20. کاتم، ریچارد (1371). ناسیونالیسم در ایران. ترجمه ف. سرلک. تهران: گفتار.
    21. کاتوزیان، محمدعلی. همایون (۱۳۷۴). اقتصاد سیاسی ایران. جلد دوم. ترجمه م.ر. نفیسی و ک. عزیزی. تهران: فروزان.
    22. کاتوزیان، محمدعلی. همایون (1378). مصدق و مبارزه بر سر قدرت در ایران. با مقدمه مؤلف بر چاپ دوم انگلیسی. ترجمه ف. طاهری. تهران: مرکز.
    23. کوهستانی، مسعود (۱۳۷۹). حزب ایران: مجموعه‌ای از اسناد و بیانیه‌ها ۱۳۲۲–۱۳۲۳. تهران: شیرازه.
    24. کیانوری، نورالدین (۱۳۷۱). خاطرات نورالدین کیانوری. تهران: مؤسسه اطلاعات.
    25. ملکی، خلیل (۱۳۶۸). خاطرات سیاسی. با مقدمه م.ع. همایون کاتوزیان. تهران: شرکت سهامی.
    26. مهدی‌نیا، جعفر (۱۳۶۸). زندگی سیاسی علی امینی. تهران: پاسارگاد.
    27. مهدوی، عبدالرضا. هوشنگ (۱۳۷۴). تاریخ روابط خارجی ایران در عصر پهلوی ۱۳۵۷–۱۳۵۴. تهران: البرز.
    28. میرزاده، وحید (۱۳۷۸). تداوم حیات سیاسی در اختناق. تهران: سلک.
    29. نکوروح، محمود (۱۳۷۸). در جستجوی هویتی تازه. تهران: چاپبخش.
    30. هالیدی، فرد (۱۳۵۸). دیکتاتوری و توسعه سرمایه‌داری در ایران. ترجمه ف. نیک‌آیین. تهران: امیرکبیر.
    31. یادنامه شهید جاوید دکتر علی شریعتی (۱۳۵۶). تهران: تهیه و انتشارات نهضت آزادی.

    مقاله‌ها

    1. پان‌اسلامیسم ۶۰۰ میلیون مسلمان سراسر جهان را متحد می‌کند. (۱۳۴۴، ۲۶ آذر). کیهان، ص ۵.
    2. سجادی، نجمه و بیگدلی، علی (۱۴۰۳). ظهور و تکوین گفتمان تکنوکراسی در حکومت محمدرضا شاه پهلوی، تاریخ‌نامه ایران بعد از اسلام، ۷۱(۳۴)، ۱۰۱–۱۲۱.

     Doi: 10.22034/jiiph.2025.63780.2538

    1. شیپری، مریم (۱۳۹۵). نگاهی به پان‌ایرانیسم، پان‌عربیسم، پان‌اسلامیسم مطرح‌شده در دهه ۱۹۶۰ م./۱۳۴۰ش.، پژوهش‌های علوم تاریخی، ۱۴، ۶۱–۸۰.

    Doi:10.22059/jhss.2017.204972.472685

    1. معتقدی، ربابه (۱۴۰۳). تغییر سیاست‌ها از اعتراض تا مسئله کارگری در مناطق نفتی جنوب در سال‌های کودتای رضاشاهی (۱۳۰۱–۱۳۰۹ش)، تاریخ‌نامه ایران بعد از اسلام، ۷۱(۳۴)، ۱۷۹–۲۰۲. Doi:10.22034/jiiph.2025.66436.2565

    اسناد

    1. سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (ساکما): پرونده‌های 019261- 220؛ 026793 -264؛ 020310 -264

    ب) منابع انگلیسی

    1. S. Department of State, Foreign Relations of the United States, 1964–1968, Volume XXII, Iran, Document 246: “Telegram from the Embassy in Iran to the Department of State,” Tehran, November 20, 1967. Available at: https://history.state.gov/­historicaldocume­nt­s­/­­frus1964-­68v22/d246