A Structural and Thematic Analysis of Ibn Saʿdān’s Scholarly Assemblies Based on Al-Imtāʿ wa al-Muʾānasa

Document Type : Research Paper

Author

Assistant Professor, Department of History, University of Mohaghegh Ardabili, Iran

10.22034/jiiph.2026.71618.2629

Abstract

This study examines the scholarly gatherings (majālis) of Ibn Saʿdān (d. 375 AH), the vizier of Ṣamṣām al-Dawla al-Daylamī, based on Abū Ḥayyān al-Tawḥīdī’s Al-Imtāʿ wa al-Muʾānasa. Beyond their literary significance, examining the political and social functions of these gatherings is essential to understanding the mechanisms of power during the Buyid period in Iranian studies. It also offers a framework for understanding the interactions between political elites, the caliphal institution, and the bureaucratic apparatus. One of the major challenges in this field, and consequently in the analysis of relevant texts, lies in uncovering the underlying layers of these dialogues. Shifts in ethnic and cultural balances have consistently posed significant challenges for researchers, highlighting the need for a more rigorous methodological approach. Accordingly, the central research question is: How did the structural and thematic components of these gatherings serve the vizier’s objectives? The study demonstrates that Ibn Saʿdān employed three primary strategies in managing these assemblies: “political legitimation,” “elite networking,” and “cultural tension management.”

Keywords

Main Subjects

References

  1. منابع

    الف) کتاب‌ها

    1. ابن‌خلدون، عبدالرحمن بن محمد (13۶3). العبر، ترجمۀ عبدالمحمد آیتی. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
    2. ابن تغری‌بردی، یوسف بن تغری‌بردی (1392). النجوم الزاهرة فی ملوک مصر و القاهره، ج۴. قاهره: وزارة الثقافة و الإرشاد القومی، المؤسسة المصریة العامة.
    3. توحیدی، علی بن محمد بن عباس (1۴19ق). البصائر و الذخائر. بیروت: دار صادر
    4. توحیدی، علی بن محمد بن عباس (2000). الصداقة و الصدیق. دمشق: دارالفکر.
    5. توحیدی، علی بن محمد بن عباس (2003). الامتاع و المؤانسة، به تصحیح هیثم خلیفه طعیمی. بیروت: المکتبة العصریة.
    6. روذراوری، محمد بن حسین (1379). ذیل کتاب تجارب‌الأمم، ضمیمۀ تجارب‌الأمم مسکویه، تصحیح ابوالقاسم امامی. تهران: انتشارات سروش.
    7. ضیف، شوقی (1۴28). تاریخ‌الأدب العربی، ج۵. قم: ذوی‌القربی.
    8. عبدالعزیز بن یوسف (2009). رسائل عبدالعزیز بن یوسف، تحقیق محمد یونس عبدالعال. مصر: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
    9. قفطی، جمال‌الدین ابوالحسن علی بن یوسف (13۴7). تاریخ‌الحکما، به کوشش بهمن دارابی. تهران: دانشگاه تهران.
    10. کرمر، جوئل (137۵). احیای فرهنگی در عهد آل‌بویه، ترجمۀ محمدسعید حنایی کاشانی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
    11. مسکویه، احمد بن محمد (۴۴ق). تجارب‌الأمم و تعاقب‌الهمم، ج۶. بیروت: دارالکتب العلمیة.
    12. نخجوانی، هندوشاه بن سنجر (1313). تجارب‌السلف، به کوشش عباس اقبال. تهران: مطبعۀ فردین.
    13. یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله (1381). معجم‌الأدباء، ج2. تهران: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، انتشارات سروش.

    ب) مقاله‌ها

    1. آذرتاش، آذرنوش؛ میرزایی، فرامرز و رحمتی ترکاشوند، مریم (1393). وام‌واژه‌های فارسی در کتاب الامتاع و المؤانسة ابوحیان توحیدی. جستارهای زبانی، ۵(۵)، 1–۴1.
    2. ابن‌الرسول، سید محمدرضا و رضاخواه ورنوسفادرانی، محسن (1392). تحلیل سبک‌شناختی کتاب الامتاع و المؤانسة ابوحیان توحیدی. لسان مبین، ۴(12)، 1–
    3. اروجی، فاطمه؛ صدقی، ناصر و کاظم‌زاده، اکبر (1392). نقش اقلیت‌های دینی در حیات اقتصادی عهد آل‌بویه. تاریخ‌نامه ایران بعد از اسلام، ۴(۶)، 1–
    4. ایروانی‌زاده، عبدالغنی و عابدی، مهدی (1390). تحلیل دیدگاه‌های ادبی و نقدی ابوحیان توحیدی در الامتاع و المؤانسة. کاوش‌نامه ادبیات تطبیقی، 1(۴)، 1–2۴.
    5. بالو، فرزاد و حق‌جو، سیاووش (1399). ابوحیان توحیدی برفراز تقابل‌های دوگانه نظم و نثر در سنت ادبی ـ بلاغی اسلامی. زبان و ادبیات فارسی، 28(89)، 7–
    6. پرویش، محسن (1۴03). بازسازی ساختاریِ روایی در نثر فلسفی عربی: تحلیل روایت‌شناختی «الامتاع و المؤانسة» ابوحیان توحیدی براساس نظریه گریماس و پرینس. تاریخ‌نگری و تاریخ‌نگاری، ۳۴(۳۴)، 1–

    Doi: 10.22051/hph.2026.52253.1836

    1. شریعتمداری، حمیدرضا (1۴00). آزاداندیشی دینی در قرن چهارم هجری: شاخصه‌ها و مبانی. هستی و شناخت، 8(1)، 172– Doi: 10.22096/EK.2022.525734.1330
    2. عابدی، مهدی؛ ایروانی‌زاده، عبدالغنی و شاملی، نصرالله (1390). فکاهه و طنزپردازی در آثار ابوحیان توحیدی. انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، 7(20)، ۴1–۶0.
    3. محمدی، ذکراله و پرویش، محسن (1392). دارالعلم‌های آل‌بویه و نقش آنان در رشد و شکوفائی علم و دانش. تاریخ‌نامه ایران بعد از اسلام، ۴(7)، 173-19۵.
Journal of Iranian Islamic Period History
Volume 17, Issue 47
June 2026
Pages 1-26

Files

History

  • Receive Date: 18 February 2026
  • Revise Date: 22 June 2026
  • Accept Date: 21 July 2026

Share

How to cite

Statistics