Gender Order and the Marginal Position of Women in Foreign Travelogues of the Qajar Era

Document Type : Research Paper

Authors

1 Associate Professor, Department of Historical Sciences, Razi University, Kermanshah, Iran

2 M.A. in History of Islamic Iran, Payame Noor University, Tehran, Iran

10.22034/jiiph.2026.69038.2603

Abstract

Foreign travelogues from the Qajar period reflect a particular gender order that was closely connected to, and largely consistent with, the traditional social discourse of the time. Within this gender order, and under the influence of social, economic, and cultural conditions, women occupied a marginal and subordinate position. The dominance of patriarchal structures significantly restricted women's capacity for social agency and confined them to specific behavioral patterns and socially prescribed roles. This study examines the gender order and the discursive position of women during the Qajar period through the narratives presented in foreign travelogues. By drawing on the accounts of foreign travelers, it offers a relatively underexplored perspective on women's lives in Qajar Iran, thereby contributing to the originality of the study. Employing historical narrative analysis within a descriptive-analytical framework, the research seeks to answer the following question: How did the gender position of Iranian women shape their lives and confine their social agency within specific frameworks? The findings indicate that foreign travelogues from the Qajar period portray women as occupying a position shaped by a distinct gender order. This order was influenced by power relations, established social and cultural values and norms, and the dominance of patriarchal structures in everyday social relations.

Keywords

Main Subjects

References

  • کتاب‎ها

    • استوکر، جری و مارش، دیوید (۱۳۸۴). روش و نظریه در علوم سیاسی، ترجمۀ امیرمحمد حاجی‎یوسفی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    • اورسل، ارنست (1382). سفرنامه قفقاز و ایران، ترجمه علی‌اصغر سعیدی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    • اولیویه،‌ گیوم آنتوان (1371).‌ سفرنامه اولیویه،‌ تار‌یخ اجتماعی اقتصادی ‌ایران در ‌دوران آغـازین عـصر قـاجار، ‌ترجمه محمد‌ طاهر ‌میرزا‌،‌ به تصحیح غلامرضا‌ ورهرام،‌ تهران: ‌اطلاعات.
    • بارنز،‌آلکس (13۶۶).‌ سفرنامه بارنز:‌ سفر ‌به ایران در ‌عهد ‌فتحعلی‌شاه قاجار، ‌ترجمه حسن سلطانی‎فر،‌ مشهد: آستان قدس‌ رضوی‌، ‌معاونت فرهنگی.
    • براون، ‌ادوارد‌ گرانویل (بی‎تا). یک سال در ‌میان ایرانیان:‌ مطالعاتی‌ در ‌خصوص وضع زندگی ‌و اخلاق و‌ روحیات ملت ایران، ‌ترجمه ذبیح‌الله مـنصوری، ‌تـهران:‌ معرفت.
    • بروگش، هنریش (13۴8). سفری به دربار سلطان صاحب‌قران، ترجمه احمد کردبچه، تهران: اطلاعات.
    • پاتینجر، هنری (13۴9). مسافرت سند و بلوچستان، ترجمه شاهپور گودرزی، تهران: دهخدا.
    • پولاک، ‌یاکوب ادوارد (138۴). ‌سفرنامه پولاک: ‌ایران و ‌ایرانیان، ‌ترجمه کیکاووس جهانداری،‌ تهران: خوارزمی.
    • پیلچر، بن، ایملدا ولهان (1399). مفاهیم کلیدی در مطالعات جنسیت و زنان، ترجمه: صدیقه شکوری‌راد و محمدرضا مرادی طادی، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
    • جوانبخت، مهرداد (1379). ایرانی از نگاه انیرانی: خلق و خوی ایرانیان از نگاه سفرنامه‌نویسان، اصفهان: آموزه.
    • خلعتبری لیماکی، مصطفی (1387). جلوه‎هایی از فرهنگ مردم ایران در سفرنامه‎ها، تهران: ائلشن.
    • دالمانی، ‌هانری رنه (بی‎تا). ‌سفرنامه از ‌خراسان‌ تا ‌بختیاری،‌ ترجمه فره‎وشی‌مترجم (همایون)،‌ تهران:‌ گیلان.
    • دروویل، ‌گاسپار (1370). ‌سفرنامه دروویل، ‌ترجمه جواد ‌محیی، ‌‌تهران: ‌گوتنبرگ.
    • دوگوبینو،‌ ژوزف آرتورکنت (۱۳۶۷). سفرنامه‌ دوگـوبینو: ‌سه سال در‌ آسیا ‌(۱۸۵۸- ۱۸۵۵)، مترجم عبدالرضا‌ هوشنگ مهدوی،‌ تهران: کتاب‌سرا.
    • رایس، کلارا کولیور (1383). زنان ایرانی و راه و رسم زندگی آنان، ترجمه اسدالله آزاد، تهران: کتابدار وابسته به شرکت خدمات اطلاع‌رسانی کتابدار فرزانه.
    • ژوبر، پیرآمده (1379). مسافرت به ارمنستان و ایران، ترجمه محمود مصاحب، تبریز: چهر فرانکلین.
    • سرنا،‌ کارلا (۱۳۶۲).‌ سفرنامه مادام کارلاسرنا‌،‌آدم‎ها ‌و ‌آئین‎ها ‌در‌ ایران،‌ ترجمه علی‌اصغر سعیدی، ‌تهران: ‌زوار.
    • سهرابی، نغمه (1۴01). بازخوانی سفرنامه‎های اروپایی ایرانیان، ترجمه محمد سروری زرگر، تهران: مرکز.
    • شیل، ‌مری لئونورا‌ (۱۳۶۲). خاطرات لیدی‌شیل، ‌ترجمه‌ حسین‌ ابو ترابیان،‌ تهران:‌ نو.
    • فرانکلین، ویلیام (13۵8). مشاهدات سفر از بنگال به ایران، ترجمه محسن جاویدان، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
    • فریزر،‌ جیمز‌ بیلی (۱۳۶۴). ‌سفرنامه فریزر ‌معروف به سفر ‌زمستانی:‌ از ‌مرز ‌ایران تا ‌تهران و ‌دیگر شهرهای ‌ایران، ‌ترجمه‌ منوچهر ‌امیری‌، ‌ج‌ ۱،‌ تهران: توس.
    • فلاندن، اوژن (2۵3۶). سفرنامه فلاندن به ایران، ترجمه حسین نورصادقی، تهران: اشراقی.
    • محمدی‎اصل، عباس (1399). جنسیت و آگاهی تاریخی، تهران: گل‌آذین.
    • موزر، هنری (2۵3۶). سفرنامه ترکستان و ایران: سفری در آسیای میانه، ترجمه علی مترجم، تهران: سحر.
    • ویلز، ادوارد (13۶8). سفرنامه دکتر ویلز: ایران در یک قرن پیش، ترجمه غلامحسین قراگوزلو، تهران: اقبال.

    مقاله‎ها

    • دهنوی، نظام‌علی و بیرانوند، لیلا (1۴03). تفریح زنانه و نظم جنسیتی از نگاه سفرنامه‌های خارجی در دورۀ قاجاریه، تاریخ‌نامه ایران بعد از اسلام، 1۵ (۴0)، 108-8۵.

    Doi: 10.22034/jiiph.2024.55622.2413

    • علیزاده بیرجندی، زهرا و ناصری، اکرم (139۴). بررسی مشارکت‎های اقتصادی زنان شهری در عصر قاجار با تکیه بر گزارش سیاحان خارجی، تاریخ‌نامه ایران بعد از اسلام، ۶ (11)،1۵2-127.
Journal of Iranian Islamic Period History
Volume 17, Issue 46
September 2026
Pages 79-100

Files

History

  • Receive Date: 09 October 2025
  • Revise Date: 06 February 2026
  • Accept Date: 16 February 2026

Share

How to cite

Statistics