دانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X164320250625From Labor to Political Activism; The Confrontation of Iranians with the South Caucasus Strikes (1900 to the 1905 Revolution)ازکارگریتاکُنشگریسیاسی؛مواجهةایرانیانبااعتصابات جنوبقفقاز(0011تاانقلاب001۵م) 1332045210.22034/jiiph.2025.63081.2533FAمهدیاحمدیدکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه تربیت مدرس تهران، ایرانJournal Article20240921<em>During the Qajar period, many Iranian laborers entered the South Caucasus regions, crossing the borders both legally and illegally. These immigrants were politically unaware and lived at the lowest social levels despite being engaged in the most exhausting labor. However, over the years spent in the Caucasus, they gained experiences that contrasted with their lives in Iran, leading to new forms of awareness. This article addresses the question of what Iranian workers did in the Caucasus between the strikes of 1900 and the revolution of 1905, using the “history from below” approach and inspired by the methodological model of Edward Palmer Thompson. What position did they hold, and how did they reach this position, despite being largely politically ignorant</em><em>?</em><em> The findings of the research indicate that the activism of Iranian immigrant workers in the Caucasus between 1900 and 1905 was shaped by their lived experiences. Over the years of working and living in challenging conditions-lacking basic necessities such as housing, health care, and nutrition-these workers shared experiences as part of the working class. These shared hardships, including pain, resentment, and anger, eventually led them to participate in strikes and join political groups. As a result, Iranian workers, alongside other laborers, were able to assert their class interests to some extent in the political developments of the Caucasus.</em>در دورۀ قاجاریه، حجم گستردهای از نیروی کار ایرانی با عبور قانونی و غیرقانونی از مرزها، وارد مناطقی از جنوب قفقاز میشدند. این مهاجران افرادی بهلحاظ سیاسی ناآگاهی بودند که با وجود اشتغال به طاقتفرساترین کارها، در پایینترین سطح زندگی میکردند اما در طی سالها زندگی در محیط قفقاز، تجربههای متفاوتی نسبت به زندگی گذشته خود در وطن، پشت سر گذاشتند که منجر به آگاهی جدیدی در آنان شد. با توجه به این مهم، مقالۀ حاضر با رویکرد «تاریخ از پایین» و الهامگیری از الگوی روششناسی «ادوارد پالمر تامپسون» به این سؤال پاسخ میدهد که کارگران در اعتصابات سالهای 1900 تا انقلاب 190۵م، در قفقاز چه جایگاهی داشتند و آنان بهعنوان نیروهایی عمدتاً بهلحاظ سیاسی ناآگاه چگونه به این جایگاه رسیدند؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد کنشگری کارگران مهاجر ایرانی در تحولات سالهای 1900 تا انقلاب 190۵م در قفقاز تحت تأثیر تجربۀ زیستۀ آنان شکل گرفت.؛ بدین صورت که این افراد طی سالها کار و زندگی در محیطهای کارگری و عدم برخورداری از کمترین امکانات (مسکن، بهداشت، تغذیه و غیره) بهعنوان طبقۀ کارگر، تجربههای مشترکی پشت سر گذاشتند که این تجربههای مشترک دردها، کینهها، نفرتها و غیره، در آنان بهوجود آورد و باعث شد تا با حضور در گروههای سیاسی، در اعتصابات شرکت کنند و درنتیجه کارگران ایرانی توانستند در کنار دیگر کارگران تا حدودی مهر منافع طبقاتی خود را بر تحولات قفقاز بکوبند.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20452_ef8e84f540cc1c457b0645a5bd855b21.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X164320250625Foundations and Functions of Waqf in Khorasan and Transoxiana in the Samanid Periodبسترها و کارکردهای وقف در خراسان و ماوراءالنهرِ دورۀ سامانیان35632045310.22034/jiiph.2025.65286.2555FAفاطمهاورجیدانشیار گروه تاریخ دانشگاه تبریز، ایرانحشمت اللهسلیمیدانشجوی دکتری تاریخ ایران دوره اسلامی دانشگاه تبریز، ایرانJournal Article20250106<em>Waqf (Endowment) is a charitable donation of property or assets in Islamic law, where the donor relinquishes ownership, and the benefits are used for religious, educational, or social welfare purposes indefinitely. During the Samanid period, waqf played a crucial role in shaping the social, economic, cultural, educational, and religious structures of Khorasan and Transoxiana. Motivated by various factors, different social groups established endowments that funded a wide range of services. Beyond supporting religious and scholarly institutions, waqf contributed to economic stability by financing welfare programs, creating jobs, and redistributing wealth. These efforts improved living standards and helped reduce social inequality. Waqf also played a key role in maintaining ribats and caravanserais, securing trade routes, and protecting borders, which facilitated travel and boosted commerce. A closer look at these aspects reveals that waqf was not only a means of promoting knowledge and culture but also a force for social cohesion and stability. This study explores the foundations and functions of waqf in Khorasan and Transoxiana. Using a descriptive-analytical approach and drawing on historical, geographical, literary, and biographical sources, it examines waqf’s role in the development of mosques, schools, khanqahs, ribats, caravanserais, and urban infrastructure. The study argues that the deep-rooted social and cultural framework of these regions, intertwined with their scientific and economic needs, created the conditions for waqf to flourish. Through endowments, various social groups contributed to education, welfare, and economic growth, reinforcing both social structures and urban development</em>وقف، بهعنوان یکی از مهمترین نهادهای اجتماعی در دورۀ سامانیان، بر ساختارهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، آموزشی و اعتقادی خراسان و ماوراءالنهر تأثیرات عمیقی داشتهاست. گروههای اجتماعی، متأثر از انگیزههای مختلف، با بهرهگیری از وقف در عرصههای گوناگون منشأ خدمات متنوعی شدند. موقوفات علاوه بر حمایت از نهادهای علمی و مذهبی، در تقویت بنیانهای اقتصادی و اجتماعی نیز نقشآفرین بودند. وقف با تأمین مالی خدمات رفاهی، ایجاد فرصتهای شغلی و توزیع ثروت، به بهبود معیشت عمومی و کاهش نابرابری اجتماعی کمک میکرد. همچنین در ساخت و نگهداری رباطها و کاروانسراها، دفاع از مرزها و امنیت راهها نقش بسزایی داشته و موجب رونق تجارت شدهاست. بررسی این ابعاد نشان میدهد وقف نهتنها ابزاری برای توسعۀ علمی و فرهنگی، بلکه عاملی مؤثر در انسجام اجتماعی نیز بودهاست. مسئلۀ این پژوهش، بسترها و کارکردهای وقف در خراسان و ماوراءالنهر است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و تکیه بر منابع تاریخی، جغرافیایی، ادبی و زندگینامهای، نقش وقف را در توسعۀ مساجد، مدارس، خانقاهها، رباطها، کاروانسراها و زیرساختهای شهری بررسی میکند. فرضیۀ این پژوهش این است که بسترهای اجتماعی و فرهنگی خراسان و ماوراءالنهر، با نیازهای علمی و اقتصادی جامعه پیوند خورده و شرایطی را فراهم کرده که گروههای اجتماعی از طریق وقف، به ارائۀ خدمات اجتماعی، علمی، آموزشی و اقتصادی بپردازند. این فرایند بنیانهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و زیرساختهای شهری را تقویت کردهاست.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20453_b9194125f01e8b9efb39d0ae9bbd54cc.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X164320250625Research on the Coins of the Ilkhanate Era in the Museums of Sepah Bank, National Museum, Maragheh, and Zanjanپژوهشی در سکه های عصر ایلخانی موزه های بانک سپه، ملی، مراغه و زنجان65992045410.22034/jiiph.2025.61753.2521FAمسعودبیاتدانشیار گروه تاریخ دانشگاه زنجان، ایران.Journal Article20240704<em>Historical studies can be conducted using various sources, among which coins minted by governments are considered some of the most significant. Coins serve as a medium for economic exchange and carry valuable political, religious, financial, artistic, and linguistic information. With the rise of the Ilkhanate, the scholarly value of coins in historiography was preserved, as Ilkhanid coins contain crucial insights into their relations—particularly with the Khāns based in Mongolia and China, as well as with semi-independent subordinate states like Armenia, Fārs, and Kermān. These coins provide valuable information on economic conditions, religion, language, naming conventions, the status of women, and other principles of governance, thereby filling gaps in historical texts</em><em>.</em><em> The main question of this research is: What historiographical information can be extracted from Ilkhanid coins? This study employs a descriptive-explanatory method, utilizing library resources and articles, while also relying on coins available in museums to examine the subject. The findings indicate that the Mongols, in their efforts to maintain political cohesion and foster synergy with the people of conquered territories, used Islamic symbols on coins to prevent political issues arising from changes in religious practices. Moreover, the study of coins in the aforementioned museums has challenged several previous assumptions regarding the nature of relations between various Ilkhans and the Khāns, Öljaitü’s reversion from Shia Islam, the rationale behind the use of the Chinese language, and other related issues, while also introducing new perspectives.</em>مطالعات تاریخی از منابع گوناگون ممکن است صورت گیرد که سکههای ضربشده توسط حکومتها یکی از مهمترین آنها بهشمار میروند. سکهها نهتنها وسیلهای برای مبادلۀ اقتصادی، بلکه حامل اطلاعات سیاسی، مذهبی، اقتصادی، هنری و زبانی نیز هستند. سکهها در تاریخنگاری دورۀ ایلخانان ارزش مطالعاتی بسیاری دارند زیرا سکههای این دوره حاوی اطلاعات ارزشمندی از روابط آنان بهویژه با قاآن مستقر در مغولستان و چین و بعضی ایالات نیمهمستقل تابع آنان نظیر ارمنستان، فارس، کرمان، وضعیت اقتصادی، دین و مذهب، زبان، آداب نامگذاری، جایگاه زنان و برخی دیگر از اصول کشورداری هستند که در جای خود میتوانند خلأهای کتابهای تاریخنگاری در این زمینه را جبران نمایند. سؤال اصلی این پژوهش این است که از سکههای ایلخانی چه اطلاعات تاریخنگارانهای میتوان استخراج کرد؟ پژوهش حاضر به روش توصیفی-تبیینی ضمن بهرهگیری از منابع کتابخانهای و مقالهها، با تکیه بر سکههای موجود در موزهها، موضوع را بررسی کردهاست. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که مغولان با هدف حفظ انسجام سیاسی و همافزایی با مردمان قلمروهای فتحشده، از نمادهای اسلامی بر سکهها استفاده کردند تا از بروز مشکلات سیاسی ناشی از تغییر شعائر جلوگیری کنند. علاوه بر این، مطالعۀ سکههای موزههای ذکرشده برخی از باورهای پیشین در خصوص نوع روابط هرکدام از ایلخانان با قاآنان، برگشت اولجایتو از مذهب شیعه، فلسفۀ وجودی زبان چینی و تعدادی دیگر از این باورها را به چالش کشیده و نکات تازهای را مطرح کردهاست.دانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X164320250625The Emergence and Development of Technocracy Discourse in the Mohammad Reza Shah Pahlavi's stateظهور و تکوین گفتمان تکنوکراسی در حکومت محمدرضا شاه پهلوی1011242046210.22034/jiiph.2025.63780.2538FAنجمهسجادیدانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایرانعلیبیگدلیاستاد گروه تاریخ دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانJournal Article20240922<em>The first serious confrontation of Iranians with the industrial achievements of the West occurred during the Iran-Russia wars. This period marked the beginning of efforts to understand the intellectual foundations behind these achievements in Iran. However, these efforts did not lead to an understanding of the concept of technocracy. Proposed in the 19th century and becoming a dominant discourse among Western sociologists in the 20th century, technocracy called for the delegation of managerial authority to technical experts. In contrast, in Iran, there was no intellectual foundation for delegating authority to such experts. Instead, the state’s role in industrializing the country became increasingly prominent</em><em>.</em><em> According to historical sources, this discourse reached Iran during the rule of Mohammad Reza Shah Pahlavi through the activities of graduates from technical disciplines in the West. It gained acceptance in the early 1950s and 1960s. A descriptive-analytical method was used to explore how and why this discourse emerged and why it was accepted during this time. Based on documents and library resources, the research reveals that, in the first stage, technocrats entered the Mossadegh government through political activities. The government sought to counter the oil sanctions by adopting their managerial ideas. In the second stage, technocrats once again succeeded in obtaining managerial positions through party activities and support from foreign forces, particularly the United States. The monarchy utilized their expertise to address the economic recession and secure its own survival.</em>نخستین رویارویی جدی ایرانیان با دستاوردهای صنعتی غرب در خلال جنگهای ایران و روسیه اتفاق افتاد و از همان زمان، تلاش برای درک زمینههای فکری رسیدن به این دستاوردها در ایران آغاز شد. اما این تلاش منجر به آشنایی ایرانیان با مفهوم تکنوکراسی نشد. تکنوکراسی که در قرن نوزدهم مطرح و در قرن بیستم به یک گفتمان غالب میان جامعهشناسان غربی مبدل شد، از لزوم واگذاری اختیارات مدیریتی به متخصصان فنی سخن میگفت. این در حالی بود که در ایران نهتنها بستر فکری لازم برای تفویض اختیارات به چنین نیروهایی وجود نداشت، بلکه در تلاش برای صنعتیکردن کشور، نقش دولت روزبهروز پررنگتر میشد. بااینهمه، منابع تاریخی نشان از آن دارند که این گفتمان در حکومت محمدرضاشاه بهواسطۀ فعالیت فارغالتحصیلان رشتههای فنی در غرب، به ایران راه یافت و سپس در دو مقطع زمانی (اوایل دهۀ 1330 و اوایل دهۀ 13۴0) موردپذیرش قرار گرفت. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی درصدد پاسخگویی به چگونگی مطرحشدن و چرایی پذیرش این گفتمان در این دو مقطع است. با تکیه بر اسناد و منابع کتابخانهای این نتیجه بهدست آمد که در مقطع اول، تکنوکراتها بهواسطۀ فعالیتهای حزبی و سیاسی، به دولت مصدق راه یافتند. در مقابل دولت با پذیرش تفکرات مدیریتی آنها، درصدد مقابله با تحریمهای نفتی برآمد. در مقطع دوم نیروهای تکنوکرات بار دیگر از طریق فعالیتهای حزبی و اینبار با حمایت نیروهای خارجی (امریکا) موفق به کسب سمتهای مدیریتی شدند. در مقابل نهاد سلطنت از حضور آنها برای خروج از رکود اقتصادی و حفظ بقای سلطنت بهره برد.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20462_3086d42cbaa27266884d431a60dbb1e0.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X164320250625Mirza Malkom Khan's Political Actions: A Focus on His Time in Istanbul (Based on Newly Discovered Documentsکنش های سیاسی میرزا ملکمخان؛ با تأکید بر دورۀ حضور او در استانبول (مبتنی بر اسناد تازه یاب)1251512046410.22034/jiiph.2025.63872.2539FAحسنحضرتیدانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشگاه تهران، ایرانتاراهوشمندیکارشناس ارشد تاریخ دانشگاه تهران، ایرانJournal Article20241008<em>The present study aims to describe and analyze the political actions of Mirza Malkom Khan during his time in Istanbul, based on newly discovered documents. The results of this research indicate that Mirza Malkom Khan's life in the Ottoman Empire was marked by significant ups and downs, as it was a period of exile. Despite this, his talents and capabilities kept him at the center of attention among both Iranian and Ottoman intermediaries. The Qajar and Ottoman governments had differing approaches to Mirza Malkom Khan. While they rejected his reformist policies, they sought to utilize his abilities in political relations and diplomatic negotiations. Malkom, who maintained his reformist stance in Istanbul, was supported by reform-minded figures such as Mirza Hossein Khan Moshir al-Doleh. During his time in London, he also attempted to encourage Iranian agents to pursue reforms, drawing on the experiences of reforms in the Ottoman Empire.</em>پژوهش حاضر بهدنبال پاسخ به این پرسش است که مواجهۀ دولتهای قاجاریه و عثمانی با میرزا ملکمخان چگونه بود و ملکمخان در ربط با دولتین مزبور، چه نوع کنشهایی نشان دادهاست؟ رویکرد پژوهشی در این نوشتار مبتنی بر توصیف فربه در قالب بررسی تاریخی و با استفاده از منابع آرشیوی (مبتنی بر اسناد تازهیاب) است. نتایج این پژوهش نشان میدهد میرزا ملکمخان در دورۀ حضور در عثمانی که به شکل تبعید بوده، زندگی پرفرازونشیبی داشتهاست. بااینحال در همین دوره بهخاطر استعداد و قابلیتهایی که از خود نشان میدهد، همواره در مرکز توجه کارگزاران ایران و عثمانی بودهاست. دولتهای قاجاریه و عثمانی رویکردهای متفاوتِ مبتنی بر منافع سیاسی و ملی خود نسبت به میرزاملکمخان داشتند و زمانی که با سیاستهای اصلاحگرایانه او مواجه میشدند، او را طرد میکردند. اما در پی بهرهبرداری از قابلیتهای او در مناسبات سیاسی و مذاکرات دیلپماتیک بودند. ملکم که رویکرد اصلاحگرانۀ خود را در استانبول نیز حفظ کرده بود، در آنجا هم موردحمایت کارگزاران اصلاحگری همچون میرزا حسین خان مشیرالدوله قرار گرفت. در دورۀ حضور در لندن نیز تلاش میکرد تا با اشاره به تجربۀ اصلاحات در عثمانی، کارگزاران ایران را تشویق به انجام اصلاحات کند.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20464_e4a71293f2d6ecfb2692b0e41ed3b409.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X164320250622The Impact of the Global Economic System on the Production and Trade of Iranian Silk: 1920-1940تأثیر نظام اقتصاد جهانی بر تولید و تجارت ابریشم ایران: 1940-19201531782046510.22034/jiiph.2025.64441.2545FAشهرامغلامیاستادیار گروه تاریخ دانشگاه فرهنیگان تهران، ایراننظامعلیدهنویدانشیار گروه علوم تاریخ، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایرانJournal Article20241109<em>Silk is one of the agricultural products that plays an important role in the textile industry. The expansion of the global economic system and Iran's trade relations with Europe during the 17th and 18th centuries had a significant impact on Iran's export and agricultural economy. However, in the 19th century, silk production experienced fluctuations largely influenced by external factors beyond Iran's control. This research aims to investigate the mutual influence of international issues and the internal policies of the modern government on the fluctuations in Iran's silk production and trade between the two world wars. The main question of this study is: What effect did the global economic system have on Iran's silk production, and how effective were the government's policies in this regard? The findings indicate that World War I, the 1929 global economic crisis, and Iran-Soviet trade relations played significant roles in shaping farmers' activities and influencing fluctuations in silk production and export. In response to these challenges, the Iranian government sought to overcome obstacles by establishing and developing the Noghan administration, promoting import substitution industrialization, founding the Noghan joint-stock company, and enhancing professional education. The establishment of silk weaving industries, along with restrictions on the import of silk fabrics, led to an increase in domestic fabric production. However, despite the government's efforts resulting in temporary improvements in production, these changes proved unstable due to the inelasticity of foreign demand following the 1929 economic crisis and subsequent international crises. Consequently, the overall success of these initiatives remained limited.</em>ابریشم ازجمله محصولات کشاورزی است که نقش مهمی در صنعت نساجی دارد. گسترش نظام اقتصاد جهانی و روابط بازرگانی ایران با اروپا در سدههای هفدهم و هجدهم، نقش برجستهای در صادرات و اقتصاد کشاورزی ایران ایفا کرد؛ اما در سدۀ نوزدهم تولید آن با افتوخیزهایی همراه بود که عمدتاً در بیرون از نظام اقتصادی ایران به آن تحمیل شده بود. این پژوهش به بررسی تأثیر متقابل مسائل بینالمللی و سیاستهای داخلی دولت مدرن بر فرازوفرود تولید و تجارت ابریشم ایران، در فاصلۀ میان دو جنگ جهانی میپردازد. این اثر تلاش دارد تا با روش تحقیق تاریخی و با استفاده از رویکرد توصیفیتحلیلی به این پرسش اصلی پاسخ دهد که نظام اقتصاد جهانی چه تأثیری بر تولید و تجارت ابریشم ایران داشت و برنامههای دولت در این خصوص تا چه اندازه موفقیتآمیز بود؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد که جنگ جهانی اول، بحران اقتصاد جهانی 1929 و روابط بازرگانی ایران و شوروی نقش مهمی در جهتگیری فعالیت نوغانداران و فرازوفرود تولید و صادرات ابریشم داشت. در مقابل، دولت ایران با ایجاد و توسعۀ ادارۀ نوغان، صنعتیسازی جایگزین واردات، برپایی شرکت سهامی نوغان و توسعۀ آموزش حرفهای کوشید تا بر این موانع غلبه کند. با برپایی صنایع ابریشمبافی همراه با محدودیت واردات پارچههای ابریشمی، بر مقدار تولید پارچه داخلی افزوده شد. بااینحال، هرچند کوششهای دولت بهطور موقت، تغییراتی نسبی در جهتگیری تولید پدید آورد، اما بهدلیل عدم کشش تقاضای خارجی پس از بحران اقتصادی 1929 و بحرانهای شتابان بینالمللی، این تغییرات ناپایدار بود و درنتیجه موفقیت چندانی حاصل نشد.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20465_50280e9b0c4a8afd9826da3eeb6ad24c.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X164320250625The Labor Issue in the Oil Regions of the South During the Reza Khan Coup Years: From Protest to Policy Change
The Triad of Government, Oil Company, and Workers (1920-1925)مسئلۀ کارگری در مناطق نفتی جنوب در سالهای کودتای رضاخانی: از اعتراض تا تغییر سیاستها سهگانۀ دولت، شرکت نفت و کارگران (130۴-1299ش)1792022046610.22034/jiiph.2025.66436.2565FAربابهمعتقدیاستادیار سازمان اسناد و کتابخانه ملی، تهران، ایرانJournal Article20260318<em>This research aims to examine labor issues in the oil industry of southern Iran during the years of the coup d'état (1299-1304 AH), focusing on the complex interactions between labor, capital (British and Iranian oil companies), and the Iranian government. The main research question is to identify the factors that contributed to the formation and emergence of labor challenges, as well as the role of the government in addressing these challenges. This study uses historical analysis, archival sources, government documents, and historical reports to investigate the developments of this period. The findings show that the increase in labor demand and supply, resulting from unfavorable economic and social conditions, coupled with the ambiguities of the Darcy Agreement, paved the way for the oil company to exploit workers' rights. Labor protests against discrimination and inequality prompted the government to take a more active role in protecting workers' rights by consolidating central power and establishing dispute resolution commissions. Government pressure and labor protests led to changes in the oil company’s policies regarding hiring, training, and wage payments</em><em>.</em><em> Ultimately, this study demonstrates that the period under examination was a pivotal moment in the history of labor relations and the Iranian oil industry, laying the groundwork for significant developments in oil policies and labor laws in the years to come</em>.در واپسین سالهای حکومت سلسلۀ قاجار، جنگ جهانی اول، حضور قوای بیگانگان در ایران و ضعف حکومت مرکزی موجب افزایش قدرت شرکت نفت انگلیس و ایران در مناطق نفتی جنوب شده و امکان چانهزنی را از کارگران گرفته بود. کاهش دستمزد، تنبیه و اخراج کارگران ایرانی رنج هرروزهای بود که با پایان یافتن جنگ و روی کار آمدن حکومت کودتا، به دولت فرصت داد تا با شرکت نفت انگلیس و ایران، رویارویی مهم داشته و نقش فعالتری در احقاق حقوق کارگران به عهده بگیرد. اعتراضات کارگری، اعتصابات و عریضهها نیز در این میان بیتأثیر نبود. مسائل کارگری در صنعت نفت جنوب ایران در سالهای حکومت کودتا (۱۳۰۴-۱۲۹۹ش) چه بود؟ با توجه به تعامل پیچیده بین نیروی کار و سرمایه (شرکت نفت انگلیس و ایران) دولت ایران کجای این تعاملات ایستاده بود؟ شناسایی عوامل مؤثر بر شکلگیری و بروز چالشهای کارگری و نقش دولت در مواجهه با این چالشها سؤال اصلی پژوهش است. براساس یافتههای این پژوهش، دولت در این زمان هنوز نقش بازدارنده و سرکوبکنندۀ فعالیتهای کارگری دوران رضاشاهی همچون سالهای بعدتر را نپذیرفته و در هیئت حامی و پشتیبان حقوق کارگری، ایفای نقش میکرد. این پژوهش با استفاده از روش تحلیل تاریخی و با بهرهگیری از منابع آرشیوی، اسناد دولتی و گزارشهای تاریخی، به بررسی تحولات این دوره پرداختهاست. یافتههای تحقیق نشان میدهد که افزایش تقاضا و عرضۀ نیروی کار ناشی از شرایط نامساعد اقتصادی و اجتماعی، همراه با ابهامات قرارداد دارسی، زمینهساز سوءاستفادۀ شرکت نفت از حقوق کارگران شد. اعتراضات کارگری در برابر تبعیض و نابرابری، دولت را بر آن داشت تا با تثبیت قدرت مرکزی و تشکیل کمیسیونهای حل اختلاف، نقش فعالتری در حمایت از حقوق کارگران ایفا کند. فشارهای دولت و اعتراضات کارگری منجر به تغییر سیاستهای شرکت نفت در زمینۀ استخدام، آموزش و پرداخت دستمزدها شد.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20466_31ae3fa478d8268c25f9e49164e558b7.pdf