دانشگاه تبریز فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام 2251757X 16 42 2025 03 29 An Analysis of Economic Issues and Underdevelopment in Balochistan and the Makran Coasts during the Qajar Era بررسی مسائل اقتصادی و توسعه نیافتگی بلوچستان و سواحل مکران در عصر قاجار 1 29 20026 10.22034/jiiph.2024.61505.2514 FA ابراهیم تازیکی دانشجوی دکتری، گروه تاریخ اسلام، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد نور، ایران سیدعلی اکبر عباس پور استادیار، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد آزادشهر، ایران عبدالله رجایی استادیار، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد بابل، ایران Journal Article 2024 05 09 The Balochistan region and the Makran coasts of Iran have long had significant economic and commercial potential due to their important geopolitical positions, such as access to ports, proximity to the energy resources of the Persian Gulf, and their role as a bridge connecting Iran to other countries. The Makran coast is considered Iran's gateway to the world's open waters. Despite these advantages, the Qajar government did not pay much attention to the region, and the local population faced significant challenges. This research investigates the reasons for the lack of economic development in Baluchistan and the Makran coasts during the Qajar era. The central research question is: What factors contributed to the underdevelopment of this region during that time? Underdevelopment was influenced by the inefficient economic performance of the government, geographical distance, a power vacuum, and insecurity. From a foreign perspective, it is also important to note the integration of Iran into the world economy of the 19th century and the imposition of commercial contracts. As a result, the competition among colonial powers had a negative impact on Iran's economy. This article aims to explore the causes of the backwardness of the Makran and Baluchistan coasts, examining the region's economic issues through historical sources and a descriptive-explanatory approach منطقۀ بلوچستان و سواحل مکرانِ ایران به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی ازجمله دسترسی به بنادر کشورهای شرق و غرب آسیا، نزدیکی به منابع انرژیِ خلیج‌فارس و نیز پل ارتباطی با ممالک آسیای میانه، دارای ظرفیت‎های مهم اقتصادی و تجاری بوده‌است. نکته برجسته‎تر اینکه سواحل مکران دروازه ورود ایران به آب‌های آزاد دنیا محسوب می‎شود. نزدیکی بلوچستان به هندوستان به‎عنوان مستعمرۀ انگلیسی‎ها و حضور مداخله‎جویانه آنان بر اهمیت بلوچستان و مکران و تأثیر سیاسی منطقه بر تحولات سرزمینی ایران می‎افزود. اما علی‎رغم این موقعیت و نقش مهم این منطقه در تحولات عصر قاجار، چندان موردتوجه دولت‎ نبوده و زندگی مردم با چالش‎ها و نابسامانی‎های متعددی چون ناامنی، فقر، بی‌کاری و کشمکش‎های عشایر و طوایف روبرو بوده‌است. مسئلۀ اصلی پژوهش، بررسی علل عدم توسعۀ اقتصادی بلوچستان و سواحل مکران در عصر قاجار است. به‌تبعِ آن، سؤال پژوهش این است که چه عواملی در توسعه‎نیافتگی این منطقه در عصر قاجار مؤثر بوده‌است؟ توسعه‎نیافتگی از منظر داخلی متأثر از سیاست‎ها و عملکرد ناکارآمد اقتصادی دولت، دوری جغرافیایی از مرکز، خلأ قدرت دولت و ناامنی و نیز بی‎توجهی دولت به منطقه بود. ازنظر خارجی نیز باید به ادغام ایران در اقتصاد جهانی قرن نوزدهم و تحمیل قراردادهای تجاری اشاره کرد که درنتیجه رقابت قدرت‎های استعماری بر اقتصاد ایران و منطقه تأثیر منفی گذاشت. هدف مقاله جستجو و شناختِ علل عقب‎ماندگی سواحل مکران و بلوچستان است که با تأکید بر منابع تاریخی و نشریات و به روش تاریخی و شیوه توصیفی- تاریخی، مسائل اقتصادی منطقه را مورد بررسی قرار داده است.

https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20026_cc6084dc7a3cad40aab4342baed5bb84.pdf

دانشگاه تبریز فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام 2251757X 16 42 2025 03 29 Behavioral Analysis of the Toilers' Party of Iranian Nation - Third Force from Its Establishment to the 19th August, 1953 Coup D'état, Based on the Third Force Newspaper رفتارشناسی حزب زحمتکشان ملت ایران-نیروی سوم از تأسیس تا کودتای 28 مرداد 1332 با تکیه بر روزنامه نیروی سوم 31 54 20032 10.22034/jiiph.2025.64481.2546 FA محمد جعفربگلو دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه پیام نور، تهران، ایران مجتبی سلطانی احمدی دانشیار گروه تاریخ و تمدن اسلامی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0001-6123-8512 علیرضا علی صوفی دانشیار گروه تاریخ دانشگاه پیام نور، تهران، ایران هوشنگ خسروبیگی استاد گروه تاریخ دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2024 11 12 This article examines the behavior of the "Toilers Party of the Iranian Nation-the Third Force" from its establishment in October 1952 until the coup d'état on August 19, 1953, based on the "Crisis Theory" of Thomas A. Spragens. This theory consists of four stages: 1) Observing the crisis, 2) Identifying the cause of the crisis, 3) Drawing an ideal society, and 4) Providing a solution. The purpose of this research is to identify the types of behavior exhibited by the "Toilers Party of Iran – Third Force" in response to the crises that the national movement faced from October 1952 to August 1953, using the official newspaper of this party, The Third Force, as the primary source. This article's data collection method is library research and document review, with data analysis performed through historical research using a descriptive-analytical approach. Based on the findings, from the party's founding until the August 19 coup, the leaders of the Third Force identified three crises: economic, political, and international. To protect the national movement and support Mosaddegh's government, they sought to understand the causes of the turmoil and presented solutions to overcome the crises. According to the party's founders, the economic crisis was caused by the economic blockade imposed by Britain and the absolute reliance of the government on the non-oil economy. The international crisis was attributed to British, American, and Soviet colonial policies, while the political crisis was seen as a result of tyranny. Consequently, the party proposed solutions, including a budget free from oil revenue to address the economic crisis, reliance on a third force to resolve the international crisis, and establishing a republican system to overcome the political crisis. مقالۀ حاضر به رفتارشناسی «حزب زحمتکشان ملت ایران - نیروی سوم» از تأسیس این حزب در مهرماه 1331 تا وقوع کودتای 28 مرداد 1332، براساس نظریۀ بحران توماس اسپریگنز می‌پردازد. این نظریه متشکل از چهار مرحله است: 1. مشاهده بحران، 2. شناسایی عامل بحران، 3. ترسیم جامعه آرمانی و ۴. ارائه راه‌حل. هدف از این پژوهش، شناسایی گونه‌های رفتاری حزب زحمتکشان ملت ایران – نیروی سوم (با تکیه بر ارگان رسمی این حزب یعنی روزنامه نیروی سوم) در مواجهه با بحران‌هایی است که نهضت ملی از مهر 1331 تا مرداد 1332 با آن دست‌به‌گریبان بود. شیوۀ جمع‌آوری داده‌ها در این مقاله، کتابخانه‌ای و اسنادی و سیاق تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، روش تاریخی با رویکرد توصیفی-تحلیلی است. براساس یافته‌های پژوهش، گردانندگان حزب نیروی سوم از بدو تأسیس حزب تا کودتای 28 مرداد، سه بحران اقتصادی، سیاسی و بین‌المللی را شناسایی کرده و در راستای حراست از نهضت ملی و حمایت از دولت مصدق، به کشف عوامل این آشفتگی و ارائۀ راه‌حل برای گذار از بحران پرداختند. ازنظر مؤسسان حزب، عامل بحران اقتصادی، محاصره اقتصادی توسط انگلیس و اتکای مطلق دولت به اقتصاد غیرنفتی، عامل بحران بین‌المللی، سیاست استعماری انگلیس، آمریکا و شوروی و عامل بحران سیاسی استبداد بود. ازاین‌رو حزب مزبور، چاره گذار از بحران اقتصادی را روی آوردن به بودجه بدون نفت، راه‌حل عبور از بحران بین‌المللی را اتکا به نیروی سوم و راه‌حل بحران سیاسی را تشکیل نظام جمهوری می‌دانست.

https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20032_ba1d6f0472158dc3309164793788094e.pdf

دانشگاه تبریز فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام 2251757X 16 42 2025 03 29 The Economic Functions of Robes and the Act of Granting Robes in the Qajar Era (According to the Reports of Foreign Travelers) کارکردهای اقتصادی خلعت و خلعت‎بخشی در عصر قاجار (براساس گزارش سیاحان خارجی) 55 83 20033 10.22034/jiiph.2024.61228.2511 FA فرزاد خوش آب دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه لرستان، ایران جعفر آقازاده استاد گروه تاریخ دانشگاه محقق اردبیلی، ایران Journal Article 2024 04 14 During the Qajar era, various offerings, including robes and other gifts, were exchanged between the king, his subordinates, and sometimes foreign ambassadors. The royal robe was one of the most significant offerings, often given as a royal gift by the king to his subordinates and frequently noted by foreign travelers. The khal'at was a type of garment or body covering presented to individuals holding specific positions, particularly government officials, by the king on special occasions, especially during Nowruz. Specific rituals and requirements accompanied the act of disrobing and bestowing the royal garment. The status of the individuals receiving the robe and their importance to the Qajar kings played a significant role in determining the type of garment given. This research seeks to answer the question, based on the observations and reports of foreign travelers, of what the king's disrobing ceremony entailed during the Qajar era and the economic functions, consequences, and influencing factors associated with it. The research findings indicate that sending the khal'at from the king to the recipient involved elaborate ceremonies. Economically, this practice was seen as a source of revenue for the court, and the mechanism used to distribute the khal'at helped reduce related expenses for the court. On the other hand, the khal'at granted to the recipient often led to negative effects, such as financial pressure on those under their control. در عصر قاجار همواره در مناسبت‎های مختلف انواع تقدیمی‎ها، اعم از خلعت و پیشکش بین شاه و مقام‎های پایین‎دست و در مواقعی سفرای دول خارجی ردوبدل می‎شد. یکی از مهم‎ترین تقدیمی‎هایی که در این دوره به‎عنوان عطیه‎ای ملوکانه از طرف شاه به زیردستانش اعطا می‎شد و در کانون توجه سیاحان خارجی قرار گرفته‌است، خلعت شاهی بود. خلعت نوعی جامه یا تن‎پوش بود که به فراخور مقام، منصب و موقعیت افراد به‎ویژه کارگزاران حکومتی از طرف شاه در زمان‎هایی خاص به‎ویژه در عید نوروز به آن‎ها اعطا می‎شد. خلعت‎بخشی و اعطای خلعت‎شاهی با آیین‎ها و ملزوماتی همراه بود و جایگاه افراد خلعت‌گیرنده و اهمیت خدمات آن‎ها به شاهان قاجار در تعیین نوع آن سهم به‌سزایی داشت. در این پژوهش به دنبال پاسخ‎گویی به این پرسش هستیم که براساس فهم و گزارش سیاحان خارجی، خلعت‎بخشی شاه و خلعت‎پوشی در عصر قاجار چگونه بود و کارکردهای اقتصادی، پیامدها و عوامل مؤثر در آن، چه بودند؟ یافته‎های پژوهش حاکی از آن است که ارسال خلعت از طرف شاه تا رسیدن به فرد موردمرحمت با تشریفات خاصی انجام می‎شد که این امر ازنظر اقتصادی یکی از کانال‎های درآمدزایی دربار محسوب می‎شد و با توجه به سازوکاری که برای اعطای خلعت در پیش‎ گرفته می‎شد هزینه‎های مربوط به آن برای دربار کاهش می‎یافت. از طرفی خلعت اعطایی به شخص موردمرحمت، آثار زیان‎باری همچون فشار مالی بر رعایای تحت سلطۀ آن‎ها را به همراه داشت.

https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20033_ade77934bb8ab13c38c85ea41a6d94ce.pdf

دانشگاه تبریز فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام 2251757X 16 42 2025 03 29 Analysis of the Performance of Tahal Company in Implementing Irrigation Programs in the Qazvin Plain during the Pahlavi Era (1963-1973) تحلیل عملکرد شرکت تهال در اجرای برنامه های آبیاری دشت قزوین در دورۀ پهلوی (13۵2-13۴2) 85 116 20034 10.22034/jiiph.2025.62036.2519 FA باقر علی عادلفر دانشیار گروه تاریخ دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) قزوین، ایران سهیلا علی دوست دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) قزوین، ایران Journal Article 2024 06 14 Considering the geographical conditions of the Iranian plateau, the water supply issue has been of great importance since the beginning of settlement in this land. It is closely linked to humans' role in discovering water sources and finding ways to use them for water supply and irrigation. The climatic conditions and location of the Qazvin region on this plateau, along with its water infrastructure and hydrological system oversight, serve as a suitable example for studying the efforts of Iranians to optimize the use of the vital resource of water. The devastating earthquake of Shahrivar 1341 in the Qazvin Plain, which destroyed many old structures in the region, led to the implementation of the Qazvin Plain construction program. Tahal Company was tasked with carrying out the water supply project in Qazvin. The key questions are as follows: What plans did Tahal Company implement to irrigate the Qazvin plain and increase the cultivated area? What were the effects and outcomes of these plans? The research findings show that by shifting from traditional irrigation methods to modern techniques and using advanced tools and systems, Tahal Company could increase underground water extraction and direct surface water more profitably. This resulted in an increase in agricultural production. However, in the long term, the company's actions were not well-suited to the dry climate of Qazvin. On the one hand, they led to a decrease in underground water level; on the other, the increase in water harvesting shifted traditional agriculture to commercial agriculture. The consequences of this transition were not productive in the long run for water resources and the farmers' livelihoods in the Qazvin plain. مسئلۀ آب و آب‌رسانی با توجه به شرایط جغرافیایی فلات ایران از آغاز سکونت در این سرزمین، همواره مورد توجه بوده است و با نقش بشر در یافتن منابع آبی و نحوۀ به‌کارگیری آن برای آب‌رسانی و آبیاری درهم تنیده است. شرایط اقلیمی و موقعیت منطقۀ قزوین در این فلات، نمونۀ مناسبی برای مطالعه درخصوص رویکرد و تکاپوی ایرانیان برای حل بهره‎برداری بهینه از عنصر حیاتی آب است. زلزلۀ خسارت‌بار شهریور 13۴1 دشت قزوین که موجب تخریب بسیاری از سازه‎های قدیمی فعال در منطقه شد، اجرای برنامۀ عمران این دشت را مورد توجه قرار داد و شرکتی به نام «تهال» مسئول اجرای طرح آب‌رسانی در قزوین شد. در این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و برمبنای داده‌های اسناد و منابع، اقدامات شرکت تهال در زمینۀ آبیاری دشت قزوین بررسی می شود. به این جهت تلاش شده است به این پرسش پاسخ داده شود که شرکت تهال چه طرح‎هایی را برای آبیاری دشت قزوین و افزایش سطح زیر کشت به اجرا درآورد و آثار و نتایج اجرای این طرح‎ها چه بود؟ یافته‎های پژوهش نشان می‎دهد شرکت تهال توانست با گذر از آبیاری سنتی به آبیاری مدرن و استفاده از ابزار و وسایل پیشرفته، سطح برداشت آب‎های زیرزمینی را افزایش داده و آب‎های سطحی را در مسیر مناسبی هدایت کند که در نتیجۀ آن،‎ سطح تولیدات کشاورزی افزایش یافت و منابع آبی بیشتری در اختیار کشاورزان قرار گرفت اما در بلندمدت اقدامات این شرکت، برای اقلیم خشک قزوین مناسب نبود زیرا از یک طرف باعث کاهش سطح آب‎های زیرزمینی شد و از طرف دیگر افزایش سطح برداشت آب، کشاورزی سنتی را به‌سمت کشاورزی تجاری سوق داد که عوارض و پیامدهای آن در بلندمدت برای منابع آب و زندگی کشاورزان دشت قزوین ثمر بخش نبود.

https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20034_eb1a7df3829099ba9ff5ea3abeadd5e4.pdf

دانشگاه تبریز فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام 2251757X 16 42 2025 03 29 The Western Woman from the Perspective of Ottoman and Iranian Travelers and Ambassadors in the Late 18th and Early 19th Centuries زن غربی از منظر سیاحان و سفرای عثمانی و ایرانیِ اواخر قرن 18 و اوایل قرن 19 117 140 20035 10.22034/jiiph.2025.62573.2526 FA مریم فتحی دانشجوی دکتری، تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبستر، ایران منیژه صدری استادیار گروه تاریخ دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبستر، ایران مصطفی بوداق استاد گروه تاریخ دانشگاه استانبول، ترکیه سیمین فصیحی دانشیار گروه تاریخ دانشگاه الزهراء تهران، ایران Journal Article 2024 07 21 Understanding the nature of modernity and analyzing the advancements of European countries in recent centuries has been a primary reason for establishing political and cultural connections between the East, particularly Iran and the Ottoman Empire, and the West. Travelers and diplomats played a pivotal role in these interactions, journeying from both regions to Europe. This research aims to conduct a comparative study of the attitudes of Iranian and Ottoman travelers and envoys towards Western women in the late 18th and early 19th centuries and to analyze the impact of these attitudes on East-West cultural and political relations. Given the geographical and cultural proximity of Iran and the Ottoman Empire, this study seeks to answer the question of what differences and similarities existed in how these two groups confronted the social changes in the West, especially regarding women's lives. Research findings indicate that although both groups encountered profound social changes in Western societies, their reactions and perceptions differed significantly. This encounter was often accompanied by planning and active participation in the Ottoman Empire, whereas in Iran, it was more passive and driven by political and military developments. Through a deep dive into travelogues, political reports, and other relevant sources, it becomes clear that various factors, such as socio-cultural values, political and military developments, and the level of intercultural interactions, shaped the perceptions of travelers and envoys about Western women. These perceptions not only influenced political and cultural relations between the East and the West but also played a pivotal role in forming and developing women's social and political movements in Iran and the Ottoman Empire. درک ماهیت مدرنیته و تحلیل پیشرفت‌های کشورهای اروپایی در قرون اخیر، یکی از دلایل اصلی ایجاد ارتباطات سیاسی و فرهنگی میان جهان شرق و اسلام، به‌ویژه ایران و عثمانی با غرب بود. سیاحان و سفرای سیاسی نقش محوری در این تعاملات داشتند و از هر دو منطقه، به اروپا سفر کردند. این مطالعه با هدف بررسی تطبیقی نگرش سیاحان و سفرای ایرانی و عثمانی به زنان غربی در اواخر قرن ۱۸ و اوایل قرن ۱۹ میلادی و تحلیل تأثیر این نگرش بر روابط فرهنگی و سیاسی شرق و غرب تدوین شده‌است. این پژوهش به این پرسش پاسخ می‌دهد که با وجود نزدیکی‌های فرهنگی و جغرافیایی ایران و عثمانی، چرا واکنش این دو کشور به تحولات اجتماعی غرب، به‌ویژه در حوزۀ زنان، متفاوت بوده‌است؟ یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اگرچه هر دو گروه با تحولات عمیق اجتماعی در جوامع غربی مواجه شدند، اما واکنش‌ها و برداشت‌های آن‌ها تفاوت‌های قابل‌توجهی داشت. در عثمانی، این مواجهه اغلب با برنامه‌ریزی و مشارکت فعال ‌همراه بود، درحالی‌که در ایران، بیشتر جنبه‌ای انفعالی ناشی از تحولات سیاسی و نظامی بود. تصورات سیاحان و سفرا دربارۀ زنان غربی تحت تأثیر عوامل مختلفی از ارزش‌های فرهنگی- اجتماعی، تحولات سیاسی و نظامی و سطح تعاملات بین فرهنگی شکل گرفته‌است. این تصورات نه‌تنها بر روابط سیاسی و فرهنگی بین شرق و غرب تأثیرگذار بوده، بلکه در شکل‌گیری و تحولات جنبش‌های اجتماعی و سیاسی زنان در ایران و عثمانی نیز نقش محوری ایفا کرده‌اند.

https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20035_cf89028478f22f383071527324fa3c63.pdf

دانشگاه تبریز فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام 2251757X 16 42 2025 03 29 A Historical Study of the Interaction between Mongol Women and Sufis during the Ilkhanid Era بررسی تاریخی تعامل خواتین مغول و متصوفه در عصر ایلخانی 141 161 20036 10.22034/jiiph.2025.62699.2530 FA امیر فرحزادی دانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه پیام نور، تهران، ایران سید احمد عقیلی دانشیار مرکز معارف اسلامی و ادبیات فارسی دانشگاه صنعتی اصفهان، ایران Journal Article 2024 08 04 One important criterion in evaluating the culture and civilization of the patriarchal era is the attention, or lack thereof, given to women and their position in different social spheres. The relationships between Mongol women and Sufi elders are among the most significant factors that contributed to the spread of Islam under the rule of the Ilkhans, much like the influences of Christianity and Buddhism. As an influential element in the Ilkhanate, the Mongol women played an important role in both the financial and spiritual support of Sufism and Sufi Sheiks. This article, using a descriptive-analytical approach, aims to analyze the relationship between Mongol women and Sufi Sheiks and seeks to provide a reasoned answer to the question: What strategy did the women of the Ilkhanid era employ in their interactions with the Sufis of their time? Several factors can be considered when examining the relationship between Mongol women and mystics. Deep-rooted traditions within Iranian society influenced the behavior of Mongol women in their interactions with mystics. Components such as donating gifts, seeking blessings from mystics, and the mutual spiritual support exchanged between elders and women are some of the actions investigated in this study of the interaction between Mongol women and Sufis. یکی از ملاک‌های مهم در ارزیابی فرهنگ و تمدن عصر ایلخانی، توجه و یا عدم توجه به زنان و جایگاه آنان در عرصه‌های مختلف اجتماعی است. مناسبات خواتین با مشایخ تصوف از مهم‌ترین مؤلفه‌هایی است که جریان اسلام گرایی را در جماعت‌های تحت حاکمیت ایلخانان، مانند مسیحیت و بودایی، به شکل فزاینده‌ای گسترش داد. خاتون‎های مغول به‌عنوان یکی از عناصر تأثیرگذار در حکومت ایلخانان، سهم مهمی را در حمایت مالی و معنوی از تصوف و مشایخ صوفیه برعهده گرفتند. این مقاله به شیوۀ توصیفی- تحلیلی با هدف واکاوی مناسبات خواتین مغول با مشایخ صوفیه، به دنبال پاسخی مستدل به این پرسش است که خاتون‎های عصر ایلخانی چه راهبردی با متصوفه زمانه خویش داشتند. مسائل مختلفی در بررسی مناسبات خواتین مغول در قبال متصوفه قابل‌تأمل است. جایگاه آزادانۀ خواتین در امور گوناگون جامعه با وجود آزادی مذهبی و تساهل ایلخانان در تعامل با جماعت‌های اسلامی و غیراسلامی از عواملی بود که روند مناسبات خواتین با شیوخ متصوفه را تسریع می‌کرد. سنت‎های نهفته نیرومندی در جامعه ایرانی وجود داشت که بر عملکرد خاتون‎های مغول در تعاملات با متصوفه تأثیرگذار بود. مؤلفه‌هایی چون اهدای تحف و تبرک جستن از متصوفه، حمایت متقابل معنوی مشایخ از خواتین و... ازجمله اقداماتی بود که در بررسی تعامل خواتین مغول در قبال متصوفه در پژوهش حاضر موردبررسی قرار می‌گیرد.

https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20036_67704795955a1a0829fd6d277d65843b.pdf

دانشگاه تبریز فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام 2251757X 16 42 2025 03 29 An Analysis of the Economic Activities of the Kouzeh-Kanani Trading House and Its Challenges in Mashhad during the Pahlavi Era: From Exports to Industrial Production بررسی فعالیت‎های‎ اقتصادی تجارتخانه کوزه ‎کنانی و چالش‎ های آن در مشهد دوره پهلوی: از صادرات تا تولید صنعتی 163 189 20038 10.22034/jiiph.2024.61427.2512 FA علی نجف زاده استادیار گروه تاریخ دانشگاه بیرجند، ایران فضل الله براقی استادیار گروه تاریخ دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2024 04 29 حاج کاظم کوزه‎کنانی (متوفی 131۶ش.) یکی از تجار ثروتمند و تأثیرگذار مشهد در دورۀ پهلوی اول بود. او پس از انقلاب 1917م. روسیه و تسلط بلشویک‎ها، از بخارا به مشهد مهاجرت کرد و توانست در سال‎های بحران اقتصادی ایران برخلاف بسیاری از تجار که ورشکست شدند، تجارتخانۀ پررونقی در مشهد تأسیس کند و شعبات متعددی از آن‎ را در داخل و خارج از ایران با مرکزیت مشهد دایر نماید. تجارتخانۀ کوزه‎کنانی در ردیف تجارتخانه‌های درجه‌اول خراسان در اوایل دوره پهلوی بود. پژوهش حاضر درصدد است به این سؤالات پاسخ دهد که تجارتخانه کوزه‎کنانی در چه زمینه‎هایی فعالیت می‎کرد؟ کوزه‌کنانی چه راهکارهایی برای رونق اقتصادی تجارتخانه‎اش اندیشید؟ و مهم‌ترین چالش‎های تجارتخانه‎اش چه بود؟ تحقیق حاضر تلاش دارد با تکیه بر اسناد و نشریات به شیوه توصیفی-تحلیلی، وضعیت تجارتخانه کوزه‎کنانی را طی دو دهه بررسی کند. این پژوهش نشان داد کوزه‎کنانی در مشهد فعالیت‎های تجاری‎اش را توسعه داد و پس از مسافرت به اروپا و مطالعه، علاوه بر صادرات و واردات، به جنبه‎های تولیدی، کسب امتیازات انحصاری و وارد کردن کارخانه‎های جدید توجه کرد. او برای عملی کردن اهدافش به دنبال دریافت امتیاز انحصاری کارخانه روغن‎کشی، نخ‎ریسی، متقال‎بافی، کبریت‎سازی و سدسازی و حتی واردات گوسفند قره‎گل برای تولید پوست رفت و توانست کارخانه‎های پنبه‎پاک‎کنی، سیگارسازی، شکلات‎سازی، تعمیر اتومبیل و ریسمان‎بافی دایر کند. فعالیت‎های او در زمینه‎های مختلف با قوانین پیچیده اداری، سوء‎استفاده‎ها و اعمال نفوذ مأموران دولتی همراه شد که موانعی برای پیشرفت فعالیتش ایجاد ‎کردند. با وجود این، تجارتخانۀ کوزه‎کنانی در زمینه تولید شکلات، سیگار و پوست قره‎گل از پیشگامان اقتصادی بود ولی با مرگ وی، پسرانش به‌جای تولید، بیشتر به صادرات روی آوردند.

https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_20038_03d9c23f9c3fdd14aa7a7f66befe2db1.pdf