دانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X143720231224Collection of articles number 37مجموعه مقالات شماره 37119518547FAJournal Article20230321https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_18547_d5c2b119ce8f1cd77069459e86bc6957.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X143720231224The Reflection of the Religious Orientation of the Safavid Kings in the Developments of the Institution of Hasbaبازتاب دین مداری پادشاهان صفوی در تحولات نهاد حسبه1211768410.22034/jiiph.2023.56066.2423FAحمیدرضاآریان فراستادیار بنیاد ایرانشناسی، تهرانJournal Article20230407During the Safavid era, some of the structural and functional aspects of government positions underwent transformations, and in the course of it, some institutions were developed and evolved in order to implement Sharia laws, and some were separated by the Safavid kings and assigned to different institutions due to the multiplicity of duties. Among them, Hasba institution, which was one of the institutions related to the judicial system and based on the religious and customary rulings of the society, had continued with ups and downs during the Islamic era. Many of its functions were assigned to other newly established institutions. In this article, based on historical sources and descriptive-analytical method, the developments of one of the most important governmental institutions have been investigated at the same time as the establishment of the Shiite government of the Safavid religion and the impact of the religious orientation of the kings of this dynasty on the duties and functions of this institution. The most important findings of the current research show that the Safavid kings performed some of the functions of the Hasba institution and delegated its extensive functions(unlike in the past periods) to other institutions. The result of these developments at the end of the period was the limitation of the powers of this institution along with fundamental changes in its functionsدر دورۀ صفوی برخی از وجوه ساختاری و عملکردی مناصب حکومتی دچار دگرگونیهایی شد و در جریان آن برخی از نهادها بهمنظور اجرای قوانین شرع توسعه و تکامل یافت و برخی به سبب کثرت وظایف، توسط پادشاهان صفوی تفکیک و به نهادهای مختلف واگذار گردید. ازجمله نهاد حسبه که از مؤسسات وابسته به دستگاه قضایی و بر پایه احکام دینی و عرفی جامعه، در دوران اسلامی با فراز و نشیبهایی ادامه یافته بود، در این دوره با تغییراتی که در ساختار حکومتی و مذهبی رخ داد، دستخوش تحولات بسیاری گردید و بسیاری از وظایف آن به دیگر نهادها و مؤسسات جدیدالتأسیس واگذار شد. در این مقاله تلاش شدهاست براساس منابع تاریخی و با روش توصیفیتحلیلی، تحولات یکی از مهمترین نهادهای حکومتی، همزمان با روی کار آمدن حکومت شیعیمذهب صفوی و تأثیر دینمداری پادشاهان این سلسله در وظایف و کارکردهای این نهاد مورد بررسی قرار گیرد. مهمترین یافته های پژوهش حاضر نشاندهندۀ انجام برخی وظایف نهاد حسبه توسط شاهان صفوی و واگذاری کارکردهای گستردۀ آن (برخلاف دورههای گذشته) بین دیگر نهادهاست. نتیجۀ این تحولات در پایان این دوره، محدود شدن اختیارات این نهاد همراه با تغییرات اساسی در کارکردهای آن بودهاست.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_17684_7e4071a12beb1ecfd0ad485f8ac061c9.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X143720231224Challenges and Strategies of Access
to Pahlavi Period Documentsچالش ها و راهبردهای دسترسی به اسناد دوره پهلوی23501768610.22034/jiiph.2023.56614.2434FAحامدایرانشاهیدانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزینحسینآبادیاناستاد دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزوینباقر علیعادلفراستادیار دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزوینحجتفلاح توتکاراستادیار دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قروینJournal Article20230514The documents of the Pahlavi period should be considered the most important source of historical research among the available documents from this period, and scientific research in this field should be validated based on the use of this type of sources. There is a lot of material about the importance of using documents in the production of knowledge, but in short, it should be said that in contemporary studies, any scientific research without the use of documents does not have enough credibility, and it is necessary for every Pahlavi history researcher, which before Compilation of any scientific work, first of all, a comprehensive study of the documents of this period, on the subject under discussion, and to organize her research by relying on these sources. But the study of documents has a necessary introduction, and that is that before starting the research, the researchers should have a complete and accurate knowledge of the document centers, and be aware of the challenges and strategies of accessing the documents of the centers. This article, which is placed in the framework of strategic studies and is organized based on the strategic research method, seeks to identify the challenges of this field and provide strategies corresponding to them. It is also necessary to explain that due to the short life of the archival centers in Iran, the use of documents in historical research has not yet become a regular official, therefore, no specific research has been done regarding the challenges of accessing documents (especially documents of the Pahlavi period). And literature in this regard was not found in the searchesاسناد دورۀ پهلوی را باید مهمترین منبع تحقیقات تاریخی در میان مدارک موجود از این دوره دانست و تحقیقات علمی در این حوزه را باید در میزان استفاده از این دسته منابع اعتبارسنجی کرد. در باب اهمیت کاربرد اسناد در تولید دانش، مطلب فراوان است لیکن بهاختصار باید گفت در مطالعات معاصر هرگونه تحقیق علمی بدون استفاده از اسناد فاقد اعتبار کافی بوده و بر هر پژوهشگر تاریخ پهلوی لازم و ضروری است که پیش از تدوین هر اثر علمی، نخست مطالعۀ جامعی در اسناد این دوره در موضوع موردبحث خود بهعمل آورده و تحقیقش را با تکیه بر این منابع انتظام بخشد. اما مطالعه اسناد یک مقدمه لازم دارد و آن این است که محققان پیش از آغاز پژوهش باید شناخت کامل و دقیقی از مراکز اسنادی داشته و بر چالشها و راهبردهای دسترسی به اسناد آنها واقف باشند. این مقاله که در چارچوب مطالعات راهبردی قرار میگیرد و براساس روش تحقیق راهبردی انتظام یافته در پی آن است تا چالشهای این حوزه را شناسایی نموده و راهبردهایی را متناظر با آنها ارائه دهد. همچنین لازم به توضیح است که به دلیل عمر کوتاه مراکز آرشیوی در ایران، هنوز استفاده از اسناد در تحقیقات تاریخی به رسمی معمول تبدیل نگردیده بر همین اساس تحقیقات خاصی در خصوص چالشهای دسترسی به اسناد (خاصه اسناد پهلوی) صورت نپذیرفته و ادبیاتی در این رابطه در جستجوهای صورتگرفته یافت نگردید.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_17686_d3d2bf18a8711e5b325d432571c24651.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X143720231224A Comparative Study of Safavid and Ottoman Narratives in the Event of Tabriz Recapture (1012 A.H. / 1603 A.D.)بررسی تطبیقی روایت های صفوی و عثمانی در واقعۀ بازپس گیری تبریز (1012ق. / 1603م.)51781768310.22034/jiiph.2023.55149.2405FAمحمد علیپرغودانشیار دانشگاه تبریزولیدین پرستدانشیار دانشگاه تبریزعلیرضاکریمیدانشیار دانشگاه تبریزخلیلمحمدیدانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه تبریزJournal Article20230129The city of Tabriz, after being in the hands of the Ottoman Empire about eighteen and a half years, was recaptured by the military action of Shah Abbas I of Safavid. This period was the longest time that the city of Tabriz remained under the reign of the Ottoman government, and it was the first and the last time that it was annexed to the territory of a hostile country through an official treaty; Because before and after this date, it experienced military occupation by the Ottomans. This event is narrated difrently in Safavid and Ottoman sources. This research is a comparative study of these two narratives as an example of the differences and similarities of the historiography of an event in two hostile fronts. The writing method of the article is descriptive-analytical, and it has been provided in the library method by referring to Iranian and Ottoman works.شهر تبریز بعد از حدود هجده سال و نیم که در تصرف امپراتوری عثمانی بود، با اقدام نظامی شاهعباس اول صفوی بازپس گرفته شد. این مدت، طولانیترین زمانی بود که شهر تبریز تحت تسلط دولت عثمانی ماند و اولین و آخری باری بود که طی یک معاهدۀ رسمی به قلمرو کشور متخاصم منضم گردید؛ چراکه قبل و بعد از این تاریخ نیز اشغال نظامی از سوی عثمانیها را تجربه کرده بود/کرد. این واقعه در منابع صفوی بهنوعی، و در منابع عثمانی به نحوی دیگر روایت شدهاست. این تحقیق، بررسی تطبیقی این دو روایت بهعنوان یک نمونه از اختلاف و شباهت تاریخنگاری از یک واقعه در دو جبهۀ رقیب است. شیوۀ تنظیم مقاله توصیفیتحلیلی است و به روش کتابخانهای، با مراجعه به آثار ایرانی و عثمانی فراهم آمدهاست.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_17683_5f22472ddaed0ca822201f23be64cf02.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X143720231224The Issues and Basis on Legitimizing the Rule of Ilkhans Based on Numismatic Evidence with Emphasis on the Verse 26 of Surah Al-Imranمسئله و مبنای مشروعیت یابی ایلخانان براساس شواهد سکه شناسی با تأکید بر آیۀ ۲۶ سورۀ آلعمران791021768210.22034/jiiph.2023.54964.2414FAنیرهدلیردانشیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگیمجتبیخلیفهااستادیار دانشگاه بیرجندJournal Article20230228Legitimacy has always been one of the most important goals of governments. The upcoming research endeavors to clarify the issue of legitimacy in the era of the Mughal patriarchs (Ilkhans) during the two periods of their political life. In this research, numismatic evidences have been used to conduct a comparative study of the basis and the issue of legitimacy in two stages of "Muslim" and "non-Muslim" Ilkhans. The data on the coins is considered a suitable tool for measuring historical information. The article is responding to the question of how to explain the process of legitimization of "non-Muslim" and "Muslim" rulers of the Ilkhanid era based on numismatic evidence. It uses the method of “historical explanation” and the precise references to the coins. This study proposes the claim that the use of Qur’anic verses and narrations in the non-Muslim age of Ilkhans on coins was widespread, and this is a sign of the Mongol rulers' attention to the religion of the subjugated people, and seeking legitimacy through that. The findings of the research show that the most prominent and important Islamic pattern common in the coins of the "non-Muslim" age of Ilkhans, especially the time of Halaku khan, is verse 26 of Surah Al-Imran, where the verse "Opponents of Governments" can also be mentioned. After the Ilkhans became "Muslims", this particular verse has been used more cautiously and exclusively in Iraq for some reasons. This has shown the necessity of the legitimacy of the Muslim patriarchs (Ilkhans) in this important region of the caliphate based on this verse. In general, the use of this verse in the Muslim period is very limited compared to the "non-Muslim" period.مشروعیت همواره از مهمترین اهداف حکومتهاست و پژوهش پیشِ رو تلاش دارد مسئلۀ مشروعیت در عصر ایلخانان مغول را طی دو دوره از حیات سیاسی آنها روشن سازد. در این پژوهش از شواهد سکهشناسی برای مطالعۀ تطبیقی مبنا و مسئلۀ مشروعیت در دو مقطع «مسلمانی» و «نامسلمانی» ایلخانان استفاده شدهاست. دادههای سکهها ابزار مناسبی برای سنجۀ اطلاعات تاریخی محسوب میشوند. مقاله در پاسخ به این پرسش که چگونه میتوان مشروعیتیابی حکمرانان «نامسلمان» و «مسلمان» عصر ایلخانی را براساس شواهد سکهشناسی تبیین کرد؟ از شیوۀ تبیین تاریخی و استناد به سکهها بهره گرفتهاست. مقاله این ادعا را طرح میکند که استفاده از آیات و روایات در عصر نامسلمانی ایلخانان بر روی سکهها رواج داشته و این امر نشان از توجه حکمرانان مغول به دین مردم تحت انقیاد و مشروعیتیابی از آن طریق است. یافتههای پژوهش نشان میدهد شاخصترین و مهمترین الگوی اسلامی رایج در سکههای عصر «نامسلمانی» ایلخانان بهویژه زمان هلاکوخان آیه ۲۶ سوره آلعمران بوده که آیۀ «معارضین حکومتها» هم میتوان از آن یاد کرد. پس از «مسلمان» شدن ایلخانان تقریباً استفاده از این آیۀ خاص بنا به دلایلی با احتیاط بیشتر و تنها در عراق بهکار رفتهاست. این امر نشانگر ضرورت مشروعیت ایلخانان مسلمان در این منطقۀ مهم خلافتنشین براساس این آیه بودهاست. درمجموع استفاده از این آیه در دورۀ «مسلمانی» نسبت به دوره «نامسلمانی» بسیار محدود شدهاست.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_17682_4f5542fe799abfae1db898b8f601fd15.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X143720231224The Affected Factors in location of Active Cities of the Iranian Southern Coasts in the Early Islamic Centuriesعوامل مؤثر بر مکان گزینی شهرهای فعال ساحلی جنوب ایران در قرون نخستین اسلامی1031231768110.22034/jiiph.2023.54557.2389FAغلامرضازائریدانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه تربیت مدرس تهرانمقصود علیصادقیدانشیار دانشگاه تربیت مدرس تهرانفاطمهجاناحمدیدانشیار دانشگاه تربیت مدرس تهرانJournal Article20221220The Iranian southern coasts have a long history of city life and urbanization, many of which date back to pre-Islamic periods. Battles during the early Islamic period affected these cities’ activities. It caused several of Iran’s southern seaports to become obsolete, but many of them revived their activities once the events triggered by the rise of Islam reflowed, and some of them continue their social function even today. This study addresses seaports active between the early Islamic period and the Mongol invasion and had direct access to the sea without the need for passageways such as caravan routes or rivers. 22 cities with such features were identified. While these cities were close to the sea, their location differed in various aspects. This study aims to address the following question: which factors affected the location of operational seaports from the birth of Islam until the end of the Abbasid Caliphate? The analysis, which was based on library resources and historical evidence as well as graphs, maps, and statistics, revealed that the aforementioned cities’ activities were affected by geopolitical, climatic, strategic, economic, and political factors.شهر و شهرنشینی در سواحل جنوب ایران قدمتی دیرینه دارد. پیشینۀ بسیاری از این شهرها به روزگار پیش از اسلام میرسد. جنگهای صدر اسلام وقفهای در تداوم فعالیت آنها ایجاد کرد و باعث شد برخی از شهرهای ساحلی جنوب ایران برای همیشه از رونق بیفتند، برخی دیگر پس از فروکش کردن حوادث ناشی از ورود اسلام دوباره فعالیت را از سر گرفتند و پارهای نیز توانستهاند تا امروز به حیات اجتماعی خود ادامه دهند. در این پژوهش شهرهایی مورد بررسی قرار گرفتهاند که در بازۀ زمانی ظهور اسلام تا حملۀ مغولان فعال بوده و بدون هرگونه واسطهای از قبیل مسیرهای کاروانی و یا رودخانه به دریا متصل بودهاند. با این شرایط 22 شهر شناسایی شد. گذشته از همجواری این شهرها با دریا، موقعیت مکانی آنها با تفاوتهایی همراه بوده است. هدف این پژوهش یافتن پاسخ این پرسش است که چه عواملی بر مکانگزینی شهرهای فعال ساحلی جنوب ایران در بازۀ زمانیِ ورود اسلام تا پایان خلافت عباسی مؤثر بودهاست؟ بررسیهای انجامشده متکی بر منابع کتابخانهای و شواهد تاریخی با روش توصیفیتحلیلی و با بهرهگیری از نمودار، نقشه و آمار نشان داد که شهرهای مذکور متأثر از عوامل ژئوپلیتیکی و شرایط اقلیمی، سوقالجیشی، اقتصادی و سیاسی امکان وجود و فعالیت یافتهاند.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_17681_dcef8b9afb75ab7f9e526e94dcfe1011.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X143720231224Comparison of the Use of History in the Texts of Mystical Ethics and Political Ethics In the Middle Centuries of Iranian Historyمقایسۀ کاربست تاریخ در متون اخلاق عرفانی و اخلاق سیاسی در سده های میانه تاریخ ایران1251481768510.22034/jiiph.2023.56546.2432FAآرزوکروبیدانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه اصفهانابوالحسنفیّاض انوشدانشیار دانشگاه اصفهاننزهتاحمدیدانشیار دانشگاه اصفهانJournal Article20230510In the system of thoughts until the new centuries, history was associated with lessons and history writing had a ethic hue. On the other hand, history was also used in ethic writing. In this study, the aim is to compare the application of history in the texts of mystical ethics with the application of history in the texts of political ethics. Ethic texts contain the thoughts of the authors of these texts and to understand this thought among different approaches, the approach of discourse analyses has been chosen to achieve the purpose of this study; an approach that, in addition to understanding the meaning of the texts, is also concerned with identifying the force in which the text was formed. With this approach, this study tries to address the following question: What are the similarities and differences between the application of history in the texts of mystical ethics and political ethics, and what is the origin of this difference? History is narrated in the texts of mystical ethics in the form of words and deeds of the past elders and in a narrative form. The audience of mystical ethics texts has a lower position than the authors of these texts in the epistemic hierarchy. The authors clearly consider the sacred history of mysticism to be a role model for the audience and emphasize it. They depict the mystical sacred history in the form of a stable and continuous whole in order to protect themselves against the rival discourse. History is narrated through admonitions and anecdotes in political ethics texts. However, because the audience of political ethics texts has a higher social status than the authors of these texts, the authors have limitations to encourage the audience to imitate history. They have regarded history to include the lesson of changing circumstances, so that in this way it has defended its position against the rival discourse.در نظام اندیشه تا پیش از قرون جدید، تاریخ با عبرتها قرین بود و تاریخنویسی رنگی اخلاقی داشت. از دیگر سو، در اخلاقنویسی نیز از تاریخ بهره برده میشد. هدف از این نوشتار، مقایسۀ کاربست تاریخ در متون اخلاق عرفانی با کاربست تاریخ در متون اخلاق سیاسی در سدههای میانه تاریخ ایران است. متون اخلاق، حاوی اندیشۀ نویسندگان این متون هستند و برای فهم این اندیشه از میان رویکردهای مختلف، رویکرد تحلیل گفتمان برگزیده شدهاست. با این رویکرد به این پرسش پاسخ داده خواهد شد که کاربست تاریخ در متون اخلاق عرفانی و اخلاق سیاسی چه شباهت و تفاوتی دارد و منشأ این تفاوت چیست؟ تاریخ در متون اخلاق عرفانی، در قالب اقوال و افعال مشایخِ گذشته و بهصورت نقلی روایت میشود. مخاطب متونِ اخلاق عرفانی در سلسلهمراتب معرفتی، جایگاه پایینتری از نویسندگان این متون دارد. نویسندگان بهصورت آشکارا، تاریخِ مقدسِ عرفانی را برای مخاطب، شایسته الگوبرداری میدانند و بر آن تأکید میکنند. آنان تاریخ مقدسِ عرفانی را در قالبِ یک کلیّتِ باثبات و پیوسته تصویر میکنند تا در مقابل گفتمان رقیب، از خود حفاظت کرده باشند. تاریخ در متون اخلاق سیاسی در قالب اندرز و حکایت روایت میشود اما چون مخاطب متونِ اخلاق سیاسی جایگاه اجتماعیِ بالاتری از نویسندگان این متون دارد، نویسندگان برای تشویقِ مخاطب به الگوبرداری از تاریخ محدودیتهایی دارند. آنان تاریخ را متضمن درس تغییر احوال دانستهاند، تا به این شیوه از جایگاه خود در برابر گفتمان رقیب دفاع کرده باشد.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_17685_829be855fcdee97333be496d5892b35d.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X143720231222Applying Enneagram typology in the study of Abdolhossein Teymourtash᾽s personalityکاربست تیپشناسی اینیاگرام در بررسی شخصیت عبدالحسین تیمورتاش1491791768010.22034/jiiph.2023.53852.2376FAمحسنمرسلپوردانشیار دانشگاه سیستان و بلوچستانمهدیاسدیاستادیار دانشگاه شهید باهنر کرمانJournal Article20221019Abdolhossein Teymourtash was one of the prominent statesmen of the first Pahlavi period who played an important role in the political, social and economic developments of that period. Have been studied by many researchers, his efforts in establishing the Pahlavi dynasty and his important role in creating new reforms in the government structure. In the research, there are different opinions about the performance and character of Teymourtash. The confusion in Teymourtash᾽s actions and the lack of a clear conceptual framework to analyze his personality were among the factors that have made it difficult to understand Teymourtash. The present article tries to explain Teymourtash᾽s personality type by choosing Enneagram personality typology, with considering all personality and historical issues and paying attention to the historical context. The current research method used the historical method in gathering information and in the development and analysis of the material, the authors tried to use the method of interdisciplinary studies and conduct research with a historical-psychological approach. According to the present research, the personality of Abdolhossein Teymourtash is formed in the form of the eighth type of the Enneagram and as a constructive and power-seeking leader, which some actions and based on the types of relaxation and tension and wings the eighth brigade can be explained conflicts in his actions.عبدالحسین تیمورتاش یکی از کنشگران برجستۀ دورۀ پهلوی اول بود که نقش مهمی در تحولات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی آن دوره ایفا نمود. تلاشهای او در روی کار آمدن حکومت پهلوی و نقش برجستۀ وی در اصلاحات نوین در ساختار حکومت، مورد توجه پژوهشگران متعددی قرار گرفتهاست. در تحقیقات انجامگرفته نیز داوریهای ناهمسانی در مورد عملکرد و شخصیت تیمورتاش وجود دارد. تعارضهای کنشی تیمورتاش و فقدان یک چارچوب مفهومی مشخص برای تحلیل شخصیت وی، از مؤلفههای مهم در صعوبت شناخت شخصیت تیمورتاش است. مقالۀ حاضر ضمن در نظر داشتن تمامی مؤلفههای شخصیتی و معطوف به بستر تاریخی، با برگزیدن تیپشناسی شخصیت اینیاگرام درصدد پاسخگویی به این پرسش اساسی است که ویژگیهای روانشناسی شخصیتی تیمورتاش چه تأثیری در کنشگریهای او در دوران پهلوی اول داشت. در مقالۀ حاضر گردآوری اطلاعات با روش تاریخی انجام شده و در بسط و تحلیل مطالب نیز نویسندگان کوشیدهاند از روش مطالعات میانرشتهای بهره گیرند و تحقیقی با رویکرد تاریخی-روانشناسی انجام دهند. براساس یافتههای پژوهش حاضر، شخصیت عبدالحسین تیمورتاش در قالب تیپ هشتم اینیاگرام و بهعنوان رهبری سازنده و قدرتطلب صورتبندی میشود که برخی اقدامات و تعارضها در کنشهای او را برپایۀ تیپهای آرامشی و تنشی و بالهای تیپ هشتم میتوان تبیین نمود. بر همین اساس نتایج پژوهش نشان میدهد خصوصیات روانشناختی تیمورتاش نقش مهمی در رسیدن او به مقام وزارت دربار، اجرایی شدن بسیاری از اصلاحات و تحولات در وزارت خارجه و کنشگریهای او در تقابل با نظامیان و گروهی از دیوانسالاران داشت و ازجمله بسترهای سقوط او شد.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_17680_16346f8cd5d00c10ab801015c17e2dc2.pdf