دانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X143620231001Collection of articles number 36مجموعه مقالات شماره 36119918546FAJournal Article20230321https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_18546_32b6921e66a9d2e18e6e8f021254ca20.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X143620231001Land Ownership with Dehkhoda Sur Israfil;
Explain a Contradictionمالکیت ارضی نزد دهخدای صوراسرافیل؛ تبیین یک تناقض1231739910.22034/jiiph.2023.42585.2292FAسید هاشمآقاجریدانشیار دانشگاه تربیت مدرس تهرانمهدیزمانیدانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه تربیت مدرس تهرانJournal Article20220201Ali Akbar Dehkhoda presented two different views - radical and moderate- in relation to the issue of land ownership in different issues of Sur-e Israfil newspaper. The main issue of the present study is to explain the dual reading of Dehkhoda from the category of land ownership. Dehkhoda in his early writings took a radical and socialist look Provides coverage of human and Islamic rights in relation to land ownership and speaks of the unconditional transfer of land to the subjects and considers its coercive realization through the reform project or, if necessary, through the possibility of a peasant revolution. However, in the following posts, take a modified look and, by accepting the property rights of the owners, He offered to transfer the property to the subjects in exchange for paying their price through the bank. The present study, based on Skinner's intentional hermeneutics, reveals the findings and points in response to the above problem. Characteristics of the dominant linguistic-discourse and intellectual-social space, including: Intensification of political tensions and alignment of proponents and opponents of the constitution, Discourse disputes between legitimacy and constitutionalism, Discourse disputes between legitimacy and constitutionalism, Attack on the office of the newspaper Sur-e Israfil and a delay of more than a month in its publication, Along with the approval of the Impressions Law and the establishment of a peace committee(In the presence of Jahangir Khan, the director of Sur-e Israfil) and request to stay away from extremism, Caused Dehkhoda to respond in this way.علیاکبر دهخدا در شمارههای مختلف روزنامۀ صوراسرافیل دو نگاه متفاوتِ رادیکال و معتدل را در ارتباط با مقولۀ مالکیت ارضی ارائه کرد. مسئلۀ اصلی تحقیق حاضر تبیین خوانش دوگانۀ دهخدا از مقولۀ مالکیت ارضی است. دهخدا در نوشتههای اولیۀ خود، نگاهی رادیکال و سوسیالیستی با پوشش حقوق بشری و اسلامی در ارتباط با مالکیت ارضی ارائه میدهد و از واگذاری بدون قیدوشرط زمین به رعایا سخن میگوید و تحقق جبری آن را از طریق پروژۀ اصلاحات و یا در صورت لزوم از طریق امکان انقلاب دهقانی میبیند. بااینحال در نوشتههای بعدی، نگاهی تعدیلشده را دنبال کرده و با پذیرش حق مالکیت مالکان، انتقال املاک به رعایا را در ازای پرداخت بهای آنها و با واسطهگری بانک پیشنهاد داده است. تحقیق حاضر با تأسی به هرمنوتیک قصدی-زمینهای اسکینر، یافتهها و نکاتی را در پاسخ به مسئلۀ ذکرشده در بالا معلوم میسازد. ویژگیهای فضای زبانی-گفتمانی و فکری-اجتماعی حاکم ازجمله تشدید تنشهای سیاسی و صفآرایی موافقان و مخالفان مشروطه، نزاعهای گفتمانی مشروعهخواهی و مشروطهخواهی، حمله به دفتر روزنامه صوراسرافیل و وقفه بیش از یکماهه در انتشار آن، در کنار تصویب قانون انطباعات و ایجاد کمیتۀ صلح (با حضور جهانگیرخان مسئول صوراسرافیل) و درخواست دوری جستن از تندروی موجب شد تا دهخدا بدینگونه پاسخ دهد.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_17399_adfa06b7801b8bbddfcd8c2f61e1b10a.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X143620231001The Beginning of Islamic Chronicles of the Early Islamic Centuriesآغازنامۀ وقایعنگاریهای اسلامی قرون نخستین اسلامی25511740010.22034/jiiph.2023.54870.2395FAفاطمهاورجیدانشیار دانشگاه تبریزفاطمههماراکارشناسی ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی دانشگاه تبریزJournal Article20230108In one look at the general historical works of early Islamic centuries, meaning works that has been written in the second half of the third century to the first half of fifth century, the point that is looked, it is the point of beginning and onset in this histories. Thus general histories that contained in the first temporal scope such as Tarikh-i Dinawari, Tarikh-I Yaqubi and Tarikh-I Tabari begin their histories with anecdote of story of creation of Adam as the first man interpretation of Quran, and related works for second temporal time, the histories such as Tajarib al-umam, Tarikh-I Thaalabi and Tarikh-I Gardizi begin anecdote of history with story of the first Iranian legend kings and monarchs according to anecdots of Iranian khodaynameh. In this manner for the find of causes of this matter, meaning why historians difference of style and preference in the beginning point of their histories, in the course of doing of one comparative study in the middle of this works and with investigation qualities and historic works of this histotians in two separate debates by method of analitic, we get at a conclusion that the historian of the early time because of that they had religious view and taken of Islam religion principles and with the end of operation of history in help of religion and tradition, begin their histories to use Islamic and religious anecdots. But latter time historians that they had secular and pragmatic view to the history and with the end of his operation for politic thinks and practices, begin their histories with stories Iranian primary kings and monarchs.در یک نگاه به تواریخ عمومی قرون نخستین اسلامی، یعنی آثار تألیفشده در دو برهۀ نیمۀ دوم قرن 3 و نیمۀ اول قرن 5 هجری نکتهای که به چشم میآید، نقطۀ آغازین این تاریخهاست. تواریخِ عمومی محدودۀ زمانی نخست همچون کتابهای <em>تاریخ دینوری</em>، <em>تاریخ یعقوبی</em> و <em>تاریخ طبری</em>، اگرچه بهنظر میرسد که آغازِ تاریخِ خود را از بحث زمان شروع میکنند و نه خلقت یا حتی نخستین انسان، ولی از دیدۀ آنان، آغاز زمان و تاریخ با خلقت حضرت آدم شروع میشود؛ بنابراین، نگارشِ تاریخ را با روایتِ داستانِ خلقتِ حضرت آدم بهعنوان نخستین انسان به تعبیر قرآن کریم و البته سایر ادیان ابراهیمی آغاز میکنند؛ و آثار دورۀ زمانی دوم، تواریخی همچون <em>تجارب</em><em></em><em>الامم</em>، <em>تاریخ ثعالبی</em> و <em>تاریخ گردیزی</em> روایت تاریخ را با داستان نخستین پادشاهان ایرانی برطبق خداینامههای ایرانی آغاز میکنند. برای یافتن دلایل این امر، یعنی چرایی تفاوت سبک مورخان در آغاز تاریخهایشان طی انجام یک مطالعۀ تطبیقی میان این آثار و با بررسی احوال و آثار تاریخنگارانۀ این مورخان در دو بحث جداگانه از طریق روش توصیفیتحلیلی به این نتیجه رسیدیم که مورخان دورۀ نخست به دلیل داشتن بینش دینی نسبت به تاریخ و با هدف استفاده از آن در خدمت دین و شریعت، تاریخهایشان را با نظر به روایات اسلامی آغاز میکنند اما مورخان دورۀ بعد با داشتن نگاه غیردینی و عملگرایانه نسبت به تاریخ و استفاده از آن در راستای اندیشه و اعمال سیاسی مرسوم تاریخ خود را با داستان نخستین فرمانروایان ایرانی شروع میکنند.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_17400_51767ba72b09abb4e1338b3390d8e529.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X143620231001The \olicy of the First Pahlavi Government in Dealing with the Iranian Repatriates From the Soviet Unionبررسی سیاست دولت پهلوی اول نسبت به بازگشت مهاجران ایرانی از شوروی53821743210.22034/jiiph.2023.53396.2366FAنصرالله پورمحمدی املشیاستاد دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزوینسعیدهرحمانیدانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهرانمعصومهخازنیدانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزوینJournal Article20220910Migration is one of the phenomena that has been familiar among Iranian society since the era of Naser al-Din Shah Qajar. The separation of the southern regions of the Caucasus from Iran as a result of the Iran-Russia wars caused these regions to find a different fate from the other regions of Iran and to be a destination for Iranian immigrants. The best of these immigrants were workers who went to these areas seasonally or permanently due to the existing conditions in Iran and better working conditions in these areas. The decline of the Qajar rule and the communist revolution in Russia led to a decrease in the level of these migrations, and migration turned into returning to Iran. In this research, we seek to examine the policy of the Pahlavi government regarding the return of Iranian nationals who immigrated from the Soviet Union to Iran. It seems that the pressures on Iranian nationals from the Soviet government, as well as the improvement of employment and livelihood situations in Iran, caused these immigrants to return to Iran again. Despite the problems caused by the return of these immigrants, the Pahlavi government provided the necessary platform for this. In this research, an explanatory-descriptive method is used in this research to find a suitable answer to this question as much as possible using documents and library resourcesمهاجرت از پدیدههایی است که جامعۀ ایرانی قاجار از دورۀ ناصرالدینشاه با آن روبرو شدهاست.جدایی مناطق جنوبی قفقاز از ایران درنتیجۀ جنگهای ایران و روس باعث شد که این مناطق سرنوشتی متفاوت با دیگر مناطق ایران پیدا کنند و مقصدی برای ایرانیان مهاجر باشند. بیشتر این مهاجرین را کارگرانی تشکیل میدادند که به دلیل شرایط موجود در ایران و همچنین موقعیت کاری بهتر در این مناطق بهصورت فصلی و یا دائمی راهی این مناطق میشدند. با انقراض حکومت قاجار و انقلاب کمونیستی در روسیه، از سطح این مهاجرتها کاسته شد و مهاجرتها شکل بازگشت به ایران را به خود گرفت. در این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش خواهیم بود که سیاست دولت پهلوی در واکنش به بازگشت اتباع ایرانی از شوروی چه بودهاست. مفروض پژوهش این است که فشارهای وارده بر اتباع ایرانی از سوی شوروی و همچنین بهبود وضعیت اشتغال و معیشت در ایران باعث رجعت دوبارۀ این مهاجران به ایران شد و دولت پهلوی نیز علیرغم مشکلات ناشی از بازگشت این مهاجران، بستر لازم را برای این امر مهیا نمود. در این تحقیق از روش توصیفی – تبیینی استفاده شده و تلاش میشود با استفاده از اسناد و منابع کتابخانهای تا حد امکان جوابی مناسب برای این سؤال یافته شود.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_17432_a9fb328714fb07571adff17761dfe742.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X143620231001Investigation and Critique of Mirza Haidar Doghlat Narrative Techniques in Rashidi's Historyبررسی و نقد تکنیکهای روایی میرزاحیدر دوغلات در تاریخ رشیدی831091743310.22034/jiiph.2023.50329.2301FAالهامترکاشونددانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بوعلی سینا همدان،ایرانعلیمحمدیاستاد دانشگاه بوعلی سینا همدان،ایرانJournal Article20220209Tarikh Rashidi, written by Mirzahider Doghlat, is a significant historical account of the Mughal period in East Asia during the Babri era. The narrative style employed in this work gives history the form of a story. Mirzahider's skillful depiction of historical scenes and moments, combined with his use of narrative techniques, poetry, and anecdotes, demonstrates that this work is not only historical but also closely related to literature. Through the use of narrative techniques, Mirzahider elevates his history from a simple linear report to a philosophical, dynamic, and vivid account. Although the study of narratology theories dates back to the 22nd century, this research, conducted through a descriptive-explanatory approach and utilizing library sources, aims to showcase Mirzahider's proficiency in employing narrative elements. The findings of this research reveal that in this book, the linear progression of time and sequential plot are occasionally disrupted for various reasons, resulting in gaps in the logical sequence of events. The author places great emphasis on the element of time and employs various forms of timelessness and anachronism to captivate the audience and inject dynamism into the historical narrative. Furthermore, the book features instances of internal retrospection, where characters delve into their personal histories and memories<em>تاریخ رشیدی</em>، اثر میرزاحیدر دوغلات، یکی از مهمترین تاریخهای دورۀ مغولان آسیای شرقی، در دورۀ بابریان است. شیوۀ روایت در این اثر، سبب شدهاست که تاریخ، شکل داستان به خود بگیرد. قلم میرزاحیدر، در توصیف صحنهها و لحظات تاریخی، مهارت در بهکارگیری تکنیکهای روایی، استفاده از شعر و حکایات، ظرفیت نمایشیای که در شیوۀ روایت وقایع وجود دارد نشان میدهد که این اثر در کنار رویۀ تاریخی بودن، به حوزۀ ادبیات، بسیار نزدیک شده و با بهکارگیری فنون روایت، وضع تاریخ خویش را از سطح گزارش صرف خطی به سطح تاریخی فلسفی، پویا و زنده، ارتقا دادهاست. با اینکه تاریخچۀ نظریات روایتشناسی، به قرن بیستم بازمیگردد، تجزیهوتحلیل اطلاعات، حاکی از این است که میرزاحیدر، بهطور ناخودآگاه، از این شگردها بهره برده و اثری پدید آوردهاست که جنبههای داستانی آن، از جنبههای تاریخیاش، کمتر نیست. این پژوهش که به روش توصیفیتبیینی، و با استفاده از منابع کتابخانهای صورت گرفته است، میکوشد توانمندیهای میرزاحیدر را در بهکارگیری مؤلفههای روایی نشان دهد. از میان شگردهای خاص و متعدد روایتپردازی، مسئلۀ زمان و طراحی ساختار روایت، در <em>تاریخ رشیدی</em> میرزاحیدر، کاربرد حرفهایتری دارد؛ لذا در این پژوهش، تکنیکهای روایی، با مرکزیت زمان و طرح روایی، بررسی شدهاست. نتایج حاصل از این پژوهش نشان میدهد که در این کتاب، سیر خطی زمان و طرح سلسلهوار داستان، گاه به بهانههای مختلف، شکسته شده و در روال منطقی زمان و طرح، شکاف رخ میدهد. نویسنده با اهمیت دادن به عنصر زمان، از انواع زمانپریشی و نابهنگامی، در جذب مخاطب و پویایی تاریخ بهره میبرد. زمانپریشی از نوع گذشتهنگری درونی، در این کتاب، بیشتر مشاهده میشود و کارکرد آن، به سبب بیان تاریخ و مرور خاطرات شخصیتهاست.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_17433_b46a8f8473e2a5bd4625c35ba87ff624.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X143620231001Analyzing the Manifestations of Popular Religion(Case Study: The Use of Istikhara During the Period of Naser Al-Din Shah to Muhammad Ali Shah Qajar)واکاوی مظاهر دینداری عوامانه (بررسی موردی: کاربرد استخاره در دورۀ ناصرالدینشاه قاجار تا محمدعلی شاه)1131351743410.22034/jiiph.2023.55281.2407FAزهراسلیمیدانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهرانعباساحمدونددانشیار دانشگاه شهید بهشتی تهرانسینافروزشدانشیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهرانJournal Article20230207One of the types of religiosity is the religiosity that is influenced by sometimes undocumented and populist beliefs and is called folk. Folk religiosity, like other types of religiosity, had social and cultural manifestations, one of which was resorting to istikhara and making micro and macro decisions as a result of it. In the Qajar era, Iran entered the modern world willingly or unwillingly and was influenced by the relations and special issues current in it. The ruling body, the government of men and even ordinary people who saw themselves in new conditions and times, for the peace of themselves or their dependents or to reduce the coefficient or the possibility of error in decision-making, they inevitably sought refuge in Istikhara, which they thought meant the reflection of the will of God, and that used as the basis for their decisions. Using the historical context approach and using documents and sources related to the field of religiosity, politics and the dominant public atmosphere, the present research examines the prevalence and functions of Istikhara, especially in the context of politics in the Qajar era, during the reign of Naser al-Din Shah until Muhammad Ali Shah has investigated. The research shows that the causes and reasons such as the individual and authoritarian nature of the government, lack of public trust, the low level of awareness of various classes, spiritual and individual needs, fear of facing the results of wrong decisions, justifying oneself and others, achieving peace and avoiding Hesitation and of course escaping the responsibility of big decisions and attributing it to God has caused the prevalence of Istikhara in the discussed time periodیکی از انواع دینداری، دینداریای است که تحتتأثیر باورهای بعضاً غیرمستند و عوامگرایانه قرار گرفته و بهاصطلاح عامیانه نامیده میشود. دینداری عامیانه مانند دیگر انواع و اقسام دینداری مظاهر و تجلیاتی اجتماعی و فرهنگی داشت که یکی از آنها، توسل به استخاره و تصمیمگیریهای خرد و کلان بر اثر آن بود. در عصر قاجار، ایران خواهناخواه وارد دنیای مدرن شد و تحتتأثیر مناسبات و روابط و مسائل خاص جاری در آن شد. هیئتحاکمه، دولتمردان و حتی مردمان عادی که خود را در شرایط و زمانۀ تازهای میدیدند، برای آرامش خود یا وابستگانشان و یا پایین آوردن ضریب یا احتمال خطا در تصمیمگیری، ناگزیر به استخاره که به معنای انعکاس اراده خداوندش میپنداشتند، پناه میبردند و آن را مبنای تصمیمات خود قرار میدادند. پژوهش حاضر با بهرهگیری از رویکرد زمینهشناسی تاریخی و استفاده از اسناد و مدارک و منابع مربوط به حوزۀ دینداری، سیاست و فضای غالب عمومی، رواج و کارکردهای استخاره، بهویژه در بستر سیاست را در عصر قاجار، در بازه زمانی سلطنت ناصرالدین شاه (حک: 1264-1313ق) تا محمدعلی شاه (حک: 1324-1327ق) مورد بررسی قرار دادهاست. بررسیهای صورتگرفته نشان میدهد علل و دلایلی چون ماهیت فردی و استبدادی حکومت، عدم اعتماد عمومی، پایین بودن میزان آگاهی طبقات گوناگون، نیازهای روحی و فردی، ترس از مواجهه با نتایج تصمیمات غلط، توجیه خود و دیگران، رسیدن به آرامش و پرهیز از تردید و البته فرار از مسئولیت تصمیمات بزرگ و انتساب آن به خداوند، موجب رواج استخاره در دورۀ زمانی موردبحث بودهاست.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_17434_0f4404311b3c8a8bee71bf8ee5326b3e.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X143620231001Challenges of the endowment system of Iran during the reza shah era before passing the endowment law in 1313; the case study of the central areas of Mazandaran provinceچالشهای نظام اوقاف ایران عهد رضاشاه پیش از تصویب قانون اوقاف سال1313؛ مطالعه موردی نواحی مرکزی استان مازندران1371601743510.22034/jiiph.2023.55685.2417FAمهدیعباسیکارشناسی ارشد تاریخ، دانشگاه مازندرانرضاشجری قاسم خیلیاستادیار دانشگاه مازندرانحسنشجاعی دیو کلاییاستادیار دانشگاه مازندرانJournal Article20230304The multiplicity, diversity and universality of the endowment in all parts of Iran, along with the significant revenues, costs, functions and the effects, turned the endowment institution into one of the most important and influential institutions in Iran. During the reza shah era, this important institution had some problems in different regions of Iran, which forced the government to solve them. In responsing to this challenges, Reza Shah tried to revise the endowment laws, which finally led to the approval of the endowment law of 1313. One of the important goals of this research was the case study and analysis of the endowment challenges in one of Iran's regions. So that we can get a general picture of the issues and problems of the endowment by Inductive method in Iran during the first Pahlavi era. Therefore, this research tried to answer this question by historical research, descriptive-analytical model: What challenges has the Iranian endowment of the reza shah era been faced in the central areas of Mazandaran before the approval of the endowment law of 1313? The results of this research indicate that the most important challenges was: the destruction of endowment buildings, non-compliance of endowment trustees with the Ministry of Education and Endowment, treachery and inefficiency of trustees in managing endowments, including the greed of endowment properties, abuse of endowments and sale or appropriation of endowment properties, , the number of endowments without use and unprofitable.تعدد، تنوع و فراگیری مقولۀ وقف در اقصی نقاط ایران، به همراه عواید قابلتوجه، مصارف، کارکردها و آثار ناشی از آن، نهاد وقف را به یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین نهادهای موجود در ایران تبدیل نمودهاست. این نهاد مهم در دوران رضاشاه، با مسائل و مشکلات چندی در نواحی مختلف ایران دستبهگریبان بود. در این راستا و در واکنش به چالشهای موجود و با هدف مرتفع ساختن آنها، رضاشاه درصدد بازنگری قوانین اوقاف برآمد که درنهایت منتهی به تصویب قانون اوقاف 1313ش شد. مطالعۀ موردی و واکاوی چالشهای وقف در یکی از نواحی ایران از اهداف مهم این پژوهش محسوب میشود تا با شیوۀ استقرایی بتوانیم یک تصویر کلی از مسائل و مشکلات حوزۀ وقف در ایران عهد پهلوی اول به دست بیاوریم. لذا جستار پیش رو درصدد است تا با روش تحقیقِ تاریخی، مدل توصیفیتبیینی، به طرح و پاسخگویی به این پرسش بپردازد که: نظام اوقاف ایرانِ عهد رضاشاه در نواحی مرکزی مازندران، پیش از تصویب قانون اوقافِ سال 1313ش با چه چالشهای مواجه بودهاست؟ یافتههای تحقیق حاکی از آن است که تخریب ابنیه موقوفات، عدم تمکین متولیان موقوفات نسبت به وزارت معارف و اوقاف، خیانت و ناکارآمدی متولیان در اداره موقوفات و حیفومیل اموال وقفی، سوءاستفاده از موقوفات و فروش یا تصاحب املاک وقفی و تعدد موقوفات مجهولالمصرف، متعذرالمصرف و مسلوبالمنفعه ازجمله مهمترین چالشهای پیش روی حکومت پهلوی اول پیش از تصویب قانون اوقافِ سال 1313ش، در حوزه وقف بودهاست.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_17435_c3916cc3d0f7521101021506fd574840.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X143620230923The Caucasian Émigré in Iran: Azerbaijani Refugees (1920s-1940s)مهاجران قفقازی در ایران: پناهندگان جمهوری آذربایجان (دهه های 1920ـ1940م/ 1300ـ1320ش)1611861743610.22034/jiiph.2023.54579.2390FAعلیکالیراداستادیار دانشگاه تهرانJournal Article20221223In 1920, when the Red Army conquered the Republic of Azerbaijan, many political and military elements fled to Iran. The appropriate treatment of Iranians with immigrants, the Iranian government's resistance to the extradite of refugees, the employment of many immigrants in Iranian civil and military sections, as well as Turkey's chaotic conditions at that time, indicate the importance of Iran in the process of migration of Caucasian Azerbaijanis after the Bolshevik invasion. However, for various reasons, the aforementioned issue has not been paid much attention in the researches conducted so far, and the presence and activities of Azerbaijani immigrants in Turkey and Europe have been mostly discussed.<br />During the decades of 1920-1940, the community of Azerbaijani émigrés in Iran was plagued by internal rivalries, anticommunist activities by foreign states, and Soviet intelligence penetration. In Iran, the Azerbaijani community's political life was heavily influenced by Reza Shah's government's security approach, the priority Iran placed on de-escalating tensions with Soviet Union and Turkey, the memories of ups and downs between Tehran and Baku between 1918 and 1920, as well as the Turkist discourse that dominates Azerbaijani political circles, especially among the Musavat party. In the aftermath of the Second World War, developments complicated the issue of Azerbaijani émigrés and the obstacles to their cooperation with Iranian authorities.پس از استیلای ارتش سرخ بر جمهوری آذربایجان در 1920م/ 1299ش، شمار زیادی از عناصر سیاسی و نظامی آن سرزمین به ایران پناهنده شدند. موضوع پیشگفته تاکنون در پژوهشها چندان موردتوجه قرار نگرفته و بیشتر به حضور و فعالیت مهاجران آذربایجانی در ترکیه و اروپا پرداخته شده است. پرسش اصلی مقالۀ حاضر، چگونگی مناسبات جامعۀ مهاجران آذربایجانی، مشخصاً پناهندگان سیاسی، با دولت ایران در دهههای 1940ـ1920/ 1320ـ1300 و ظرفیتها و موانع همکاری دو طرف بوده است که تلاش شد با بهرهگیری از منابع دست اول و پژوهشها، عموماً به زبانهای بیگانه، ابعاد مختلف آن بررسی شود. با توجه به برخورد مناسب ایرانیان با مهاجران، وجود پیوندهای عمیق تاریخی و اجتماعی، مقاومت ایران در برابر استرداد پناهندگان، بهکارگیری مهاجران در دوائر کشوری و لشکری ایران و همچنین شرایط مغشوش ترکیه در آن مقطع، که جملگی حاکی از اهمیت ایران در فرایند مهاجرت آذربایجانیان قفقاز پس از غلبة بلشویکها بودند، زمینههای چشمگیر همکاری وجود داشت؛ اما عواملی چند بر حیات سیاسی جامعۀ مهاجران آذربایجانی در ایران سایه انداختند و مانع شکلگیری همکاری میان جامعۀ مهاجران و دولت میزبان شدند که اهمّ آنها عبارت بودند از رقابتهای درونی، فعالیتهای ضد کمونیستی دولتهای خارجی، اقدامات مأموران اطلاعاتی شوروی، رویکرد امنیتی حکومت رضاشاه، اولویت سیاست خارجی ایران در تنشزدایی با اتحاد شوروی و ترکیه، خاطرۀ مناسبات پرفرازونشیب تهران و باکو در سالهای 1918 تا 1920 و غلبۀ گفتمان ترکگرایانه بر محافل سیاسی آذربایجانی، خصوصاً بین مساواتیان. پس از جنگ جهانی دوم، تحولات بینالمللی بر پیچیدگی مسئلۀ مهاجران آذربایجانی و موانع همکاریشان با دولت ایران افزود.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_17436_b1527afbae4555027023cb338a5622c6.pdf