دانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X133120220622Collection of articles number 31مجموعه مقالات شماره 31117115491FAJournal Article20220220https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_15491_803a70a312093693d8c0c74f2045e80f.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X133120220622Theological Foundations of Historiography of Islamic Revolution of Iranمبانی الهیاتی تاریخ نگاری انقلاب اسلامی ایران1231520810.22034/jiiph.2022.48103.2245FAمیناآونجدانشجوی دکتری تاریخ انقلاب اسلامی پژوهشکده امام خمینی(ره)حسنحضرتیدانشیار دانشگاه تهرانحمیدبصیرت منشاستادیار پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامیJournal Article20210922After four decades have passed since the Islamic Revolution, a collection of various works about the history of this great event has been published. These works are the result of the efforts of researchers and historians and official and unofficial scientific and academic institutions and centers inside and outside the country, which ultimately led to the formation of the historiography of the Islamic Revolution of Iran. Historians narrate the history of the revolution according to their knowledge. Therefore, they have different perceptions of the revolution and its ideals. This has led to the creation of various works in this field and has ultimately contributed to the quantitative and qualitative growth of the historiography of the revolution. It is clear that the historiography of the Islamic Revolution cannot be evaluated in the continuation of the official historiography approach of the Pahlavi period due to its special features and components. On the other hand, the historiography of the Islamic Revolution is related to its historical tradition and is not created in a vacuum and all at once. For a correct understanding of the historiographical themes of the Islamic Revolution, it is first necessary to have a clear understanding of its intellectual foundations and sources. Western schools of thought, Iranian and Islamic traditions, and the world of historians, each of them somehow influenced the emergence and continuation of what we know as the historiography of the Islamic Revolution. It is not possible to examine this issue from all aspects in the form of an article. Therefore, the author has tried to focus on a very effective component in this field, and that is the relationship between the historiography of the Islamic Revolution and theological beliefs. For this purpose, some examples of the historiographical works about the Islamic Revolution in the period from 1340 to the present day have been examined. By critically examining these works, it can be seen that the historiography of the revolution, especially the historiography of the religious spectrums which later became the official historiography of the Islamic Revolution, is more than any other factor closely related to the theological thoughts of Islam and It has been formed especially for the teachings of the Shi'a. Therefore, the approach of many official historians of the revolution and the reading they present of the history of the revolution and its developments have a theological basis. The link between theology and history forms the main structure of the official historiography of the revolution.پس از گذشت چهار دهه از رخداد انقلاب اسلامی، مجموعه آثار گونهگونی دربارۀ تاریخ این رویداد بزرگ نوشته شده است. این آثار نتیجۀ تلاشهای محققان و تاریخورزان و نهادها و مراکز علمی و دانشگاهی رسمی و غیررسمی داخل و خارج از کشور است که درنهایت منجر به شکلگیری مجموعۀ تاریخنگاری انقلاب اسلامی ایران شده است. مورخان برحسب نظام دانایی خود، تاریخ انقلاب را روایت میکنند؛ بنابراین تلقیهای متفاوتی از انقلاب و آرمانهای آن دارند. این امر منجر به خلق آثار متنوعی در این حوزه شده و درنهایت به رشد کمی و کیفی تاریخنگاری انقلاب کمک کرده است. مکاتب فکری و اندیشهای غرب، سنتهای ایرانی و اسلامی و زیستجهان مورخان، هرکدام بهنحوی در پیدایش و تداوم آنچه ما بهعنوان تاریخنگاری انقلاب اسلامی میشناسیم، تأثیرگذارند. بررسی این موضوع از همۀ جوانب در قالب یک مقاله میسر نیست؛ بنابراین نویسندگان مقاله کوشیدهاند بر یک مؤلفۀ بسیار تأثیرگذار در این زمینه تمرکز کنند و آن نسبت تاریخنگاری انقلاب اسلامی با باورهای الهیاتی است. این موضوع در اصل مسئلۀ بنیادین نوشتار حاضر است. بدین منظور به بررسی نمونههایی از آثار تاریخنگارانه در باب انقلاب اسلامی در مقطع زمانی 1340 تا به امروز پرداختهایم. با بررسی انتقادی این آثار میتوان دریافت که تاریخنگاری انقلاب بهویژه تاریخنگاری طیفهای مذهبی که بعدها به تاریخنگاری رسمی انقلاب اسلامی تبدیل شد، بیش از هر عامل دیگر در ربط وثیق با اندیشههای الهیاتی دین اسلام و بهویژه آموزههای مذهب تشیع شکل گرفته است. ازاینرو، رویکرد بسیاری از مورخان رسمی انقلاب و قرائتی که از تاریخ انقلاب و تحولات آن ارائه میدهند، خمیرمایۀ الهیاتی و کلاممحور دارد. پیوند الهیات و تاریخ، شاکلۀ اصلی تاریخنگاری رسمی انقلاب را شکل میدهد.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_15208_5c800b21b105a672b33f70e58a95241b.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X133120220622The Policy of Muslim Arabs in Welcoming the Reconciliation Strategy with Iranian Elitesسیاست عربهای مسلمان در استقبال از راهبرد مصالحه با اشراف ایرانی25481520910.22034/jiiph.2022.50048.2289FAزهراجهاندکتری تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه فردوسی مشهدمحمد تقیایمان پوراستاد دانشگاه فردوسی مشهدJournal Article20220124An investigation of the Fotouh news indicates that the commanders of the Arab Muslim Corps in most cases preferred to gain control over the land of Iran through the conclusion of peaceful agreements instead of war. For this reason, in different ways, they gave immunity to the Iranian nobles and their subjects, despite having a history of war and even violation of the treaty and rebellion. They sat at the negotiating table with them. Considering the repetition of this policy, this question is raised, "what were the motivations in persuading the Arab political-military elites to adopt a strategy of reconciliation and compromise with the Iranian elites?" Although the great event of conquest of Iran by the Muslim Arabs has been discussed and analyzed by the historians from various angles, no comprehensive and independent research has been done to answer the question. Relying on the first-hand sources and using a historical approach and an analytical-descriptive method, the author tries to answer this question. The findings show that factors such as facilitating the advances of the Arab armies in Iran with the assistance of the local rulers, reducing resistances and protests in different areas of Iran by using the ethnic influence and prestige of the big local families, using the military force of the Iranian elites in the internal conflicts of Arab tribes, and using the knowledge and experiences of the Iranian bureaucrats and peasants in governing the occupied areas have been effective in concluding peaceful contracts. It was also the reason for the Arab political-military elites’ inclination to adopt the strategy of reconciliation and compromise with the Iranian nobles in conquering the land of Iran.بررسی اخبار فتوح، حاکی از آن است که فرماندهان سپاه عربهای مسلمان در بیشتر مواقع ترجیح میدادند تسلط بر سرزمین ایران را بهجای جنگ از طریقِ عقد قراردادهای صلحآمیز به دست آورند. بدینجهت، به شکلهای مختلف به اشراف ایرانی و رعایای آنان با وجود داشتن سابقۀ جنگی و حتی نقض پیمان و شورش، امان میدادند و پای میز مذاکره با آنان مینشستند. با توجه به تکرار این سیاست، این پرسش مطرح میشود که چه انگیزههایی در ترغیب نخبگان سیاسینظامی عرب به در پیش گرفتن راهبرد مصالحه و سازش با اشراف ایرانی وجود داشت؟ هرچند رویداد بزرگ فتح ایران توسط عربهای مسلمان از زوایای گوناگون مورد بحث و تحلیل تاریخپژوهان قرار گرفته است؛ اما تاکنون پژوهشی جامع و مستقلی در پاسخ به پرسش موردنظر، صورت نگرفته است. لذا در جستار حاضر، تلاش بر آن است تا با تکیه بر منابع دستاول و با استفاده از رویکردی تاریخی و روشِ تحلیلیتوصیفی به پرسش مذکور، پاسخ داده شود. یافتهها نشان میدهد که عواملی همچون تسهیل پیشروی سپاهیان عرب در سرزمین ایران با مساعدتهای حکام محلی، کاهش مقاومتها و اعتراضات در نواحی مختلف ایران با استفاده از نفوذ قومی و اعتبار خاندانهای بزرگ محلی، استفاده از نیروی نظامی اشراف ایرانی در درگیریهای داخلی قبایل عرب، استفاده از دانش و تجارب دیوانسالاران و دهقانان ایرانی در اداره نواحی متصرفی، در انعقاد عقد قراردادهای صلحآمیز و استقبال نخبگان سیاسینظامی عربها از راهبرد مصالحه و سازش اشراف ایرانی در فتح سرزمین ایران مؤثر بوده است.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_15209_0c89b227d7892ebac4e96b5dfcb9f660.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X133120220622The Qajar Intellectuals Modeling from the American Railway Industry and the Unsuccessful Attempts to Bring this Industry to Iranالگوپذیری دگراندیشان دورۀ قاجاریه از صنعت راه آهن آمریکا و تلاشهای نافرجام برای ورود این صنعت به ایران49711521010.22034/jiiph.2022.48546.2264FAفرشتهجهانیدکتری تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه پیام نور تهرانسیدمحمدطاهری مقدماستادیار دانشگاه ایلامJournal Article20211020The expansion of Iran's relations with the West and the increase of the Iranians' awareness of the scientific and technical achievements of Western countries during the Qajar period caused the tendency of many enlightened thinkers and journalists to acquire new technologies. One of these Western countries was the United States, which was moving rapidly in the direction of development and progress. In this article, an attempt has been made to analyze the progress of America in the field of rail and railway industry, its reflection in the thought of the reformers of the Qajar period and its consequences in Iranian society, for the first time, implementing a descriptive-analytical method and using unpublished works and documents. The question is, despite Iran's desire to model American railways, what causes and factors prevented the investors of this country from entering Iran. The findings of the research indicate that although Iranians were familiar with railways through Europe from the Nasser period, the significant quantitative and qualitative development of the American rail network and trains drew the attention of the Iranian press to this country. In such a way that soon America was considered as the only model for the creation and development of railways. The current research also shows how Iranian statesmen tried to acquire this new technology, negotiating with the country's ambassadors and sending a special representative to America during the Mozafaruddin Shah period and trying to conclude a contract. Although these efforts failed for various reasons, it revealed the importance of the railway to Iranians more than ever.گسترش روابط ایران با غرب و افزایش آگاهی ایرانیان از دستاوردهای علمی و فنی کشورهای غربی در دورۀ قاجاریه باعث گرایش و تمایل بسیاری از منورالفکران و اصحاب جراید برای کسب فناوریهای جدید شد. یکی از این کشورهای غربی که موردتوجه قرار گرفت، آمریکا بود که با شتاب فراوان در مسیر توسعه و ترقی در حرکت بود. در این مقاله تلاش شده است با روش توصیفیتحلیلی و با بهرهگیری از نشریات و اسناد منتشرنشده، برای نخستین بار پیشرفت آمریکا در زمینۀ صنعت ریلی و راهآهن، بازتاب آن در اندیشۀ مصلحان دورۀ قاجاریه و پیامدهای آن در جامعه ایران مورد بررسی قرار گیرد و به دنبال پاسخ به این سؤال است که علیرغم تمایل ایران به الگوبرداری از راهآهن آمریکا چه علل و عواملی مانع ورود سرمایهگذاران این کشور به ایران شد. یافتههای تحقیق حاکی از آن است که اگرچه ایرانیان از دورۀ ناصری از طریق اروپا با راهآهن آشنایی داشتند، اما توسعۀ کمی و کیفی چشمگیر شبکۀ ریلی و قطارهای آمریکا باعث جلب توجه مطبوعات ایران به این کشور شد؛ بهنحویکه بهزودی آمریکا بهعنوان تنها الگوی ایجاد و توسعۀ راهآهن موردتوجه قرار گرفت. پژوهش حاضر همچنین نشان میدهد که چگونه دولتمردان ایران برای کسب این تکنولوژی جدید تلاش کردند؛ مذاکره با سفرای این کشور و اعزام نمایندۀ ویژه به آمریکا در دورۀ مظفرالدین شاه و تلاش برای انعقاد قرارداد ازجملۀ این اقدامات بود. اگرچه این تکاپوها به دلایل مختلف ناکام ماند اما اهمیت راهآهن را برای ایرانیان بیش از پیش آشکار کرد.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_15210_79bd99bc286763f844fb865f50245ad5.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X133120220622The Struggles of Tabriz Women During the Bread Famines of the Mozaffari Era (1313-1324 AH)تکاپوهای زنان تبریز در قحطیهای نان عصر مظفری (۱۳۱۳ – ۱۳۲۴ق)73931521110.22034/jiiph.2022.48545.2263FAمحمدسلماسی زادهدانشیار دانشگاه تبریزمجیدرضازادعموزین الدینیدانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه تبریز،Journal Article20211020Economic crises and problems in the Qajar era have always threatened the people's lives. The high price of bread was one of the most important and vital economic problems of the people in this period. Historical sources at the end of the Naseri era and during the Mozaffari era report the scarcity and high cost of bread in Tabriz and, as a result, public protests in this city. Riots and public protests about the lack of bread were often accompanied by a serious presence of women. In Tabriz during the Mozaffari era, the presence of women in the bread crisis protests was very evident. Women's victories in the bread riots, which sometimes caused the retreat of the rulers and the change of some government officials in the states, gave women the confidence to participate in other social demands. These collective protests became a model for the subsequent struggles of Tabriz women with the Qajar government in the events of the constitutional period. This research, with a descriptive-analytical approach and citing library sources, aims to deal with the role and efforts of Tabriz women in the protests against the bread crisis in the Mozaffari era and examine some of the results and effects of their struggles in this field.بحرانها و مشکلات اقتصادی در عصر قاجار، همواره عرصه را برای زندگی مردم تنگ میکرد. گرانی نان، ازجمله مهمترین و حیاتیترین مشکل اقتصادی مردم در این دوره بود. منابع تاریخی در اواخر دوره ناصری و در عصر مظفری از کمبود و گرانی نان در شهر تبریز و بهتبع آن از اعتراضات مردمی در این شهر گزارش میدهند. شورشها و اعتراضات عمومی در مورد کمبود نان، غالباً با حضور جدی زنان همراه میشد. در تبریز دوره مظفری نیز حضور زنان در اعتراضات بحران نان بسیار مشهود بود. پیروزیهای زنان در بلواهای نان که بعضاً باعث عقبنشینی حاکمان و تغییر برخی مسئولان حکومتی در ایالات میشد، به زنان اعتمادبهنفسی میبخشید تا در مطالبات دیگر اجتماعی نیز وارد شوند و این اعتراضهای جمعی به الگویی برای مبارزات بعدی زنان تبریز با حکومت قاجار در وقایع دوران مشروطه تبدیل شد. این پژوهش با رویکرد توصیفیتحلیلی و با استناد به منابع کتابخانهای بر آن است تا به نقش و تکاپوهای زنان تبریز در اعتراضات بر علیه بحران نان در عصر مظفری پرداخته و برخی نتایج و تأثیرات مبارزات آنان را در این زمینه بررسی کند.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_15211_0fb8d48a298402d668b5c8051856876f.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X133120220622Folk Medicine and Socio-Cultural Contexts Affecting it in the Safavid Eraطب عامیانه و بسترهای اجتماعی فرهنگی مؤثر بر آن در عصر صفوی951201521210.22034/jiiph.2022.49214.2278FAفاطمهعلیاندانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه اصفهانمسعودکثیریاستادیار دانشگاه اصفهاناسماعیلسنگاریدانشیار دانشگاه اصفهاننزهتاحمدیدانشیار دانشگاه اصفهانJournal Article20211130Folk medicine in the Safavid period was influenced by several epistemological, cultural and social contexts. On the one hand, the long-lasting established historical, intellectual and cultural traits established the status of the Iranian society of the Safavid era as a pre-modern society. On the other hand, the occurrence of some political, social and cultural changes in this period influenced the cultural situation, the system of beliefs, worldviews, norms and actions of the social classes in the context of everyday life. These two major components directly and indirectly affected the state of folk medicine in this period. It is hypothesized that the folk medicine of the Safavid period is affected by some factors, such as the mythic nature of the society, reliance on pre-modern cosmology, the predominance of foreign sciences and approaches based on astrology, the spread of superstition and also the structural state of science. Using an analytical approach, the author tries to explain which of the epistemological, cultural and social factors highly affected the folk medicine in the Safavid era?طب عامیانه در دورۀ صفویه، از برخی زمینهها و بسترهای متعدد معرفتشناختی، فرهنگی و اجتماعی تأثیر پذیرفت. از یک طرف، خصلتهای فکری و فرهنگیِ دیرپا، تثبیتشده و تاریخی، وضعیت جامعۀ ایرانِ عصر صفوی را بهمثابۀ جامعهای پیشامدرن تثبیت میکرد و از جانب دیگر، وقوع برخی تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در این دوره، بر وضعیت فرهنگی، نظام باورها، جهانبینیها و هنجارها و اعمال طبقات اجتماعی در بستر زندگی روزمره تأثیر میگذاشت. این دو مولفۀ کلان بهصورت مستقیم و غیرمستقیم، بر وضعیت طب عامیانه در این دوره تأثیر گذاشتند. فرضیۀ این پژوهش این است که طب عامیانۀ دورۀ صفوی، بهصورت همزمان از مؤلفههایی همچون اسطورهای بودن جامعه، اتکا بر کیهانشناسیِ پیشامدرن، غلبۀ علوم غریبه و رویکردهای مبتنی بر طالعبینی، رواج گستردۀ خرافهگرایی و همچنین وضعیت ساختاریِ علوم، تأثیر پذیرفت. تلاش میشود تا به روشی تحلیلی، این مسئله تبیین شود که بسترهای مهم و تأثیرگذار بر وضعیت طب عامیانۀ عصر صفوی، از کدام زمینههای معرفتشناختی، فرهنگی و اجتماعی تأثیر پذیرفت.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_15212_e12ad10da0a27d1ac795ecdbfc332c67.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X133120220622An investigation of the Drought and Famine in the Northern Regions of the Persian Gulf and the Reactions to it (1317-1324)واکاوی خشکسالی و قحطی در نواحی شمالی خلیجفارس و واکنشها نسبت به آن (1317-1324ش)1211461521310.22034/jiiph.2022.49985.2288FAمحمد رضاعمرانیکارشناسی ارشد مطالعات خلیج فارس دانشگاه خلیج فارس بوشهرحسنالهیاریاستادیار دانشگاه خلیج فارس بوشهرحبیب اللهسعیدی نیادانشیار دانشگاه خلیج فارس بوشهرJournal Article20220120Due to its geographical location, Iran has faced many droughts and famines throughout history. One of these cases was the widespread and pervasive drought and famine in the Northern regions of the Persian Gulf between the years 1317 and 1324. Despite several studies in this field, researchers have provided an incomplete picture of this crisis. This research seeks to investigate the reflection of this crisis in the Northern areas of the Persian Gulf, located in the seventh and eighth provinces, in the mentioned period and examine the actions taken against this crisis. This research has been carried out using a descriptive-analytical method and relying on the library sources, archival documents, publications and new local sources. The results show that this crisis has been significantly reflected in the publications of that period, government documents and diaries in the form of reports of severe food shortages, insecurity, widespread deaths and extensive migration. However, referring to the same sources shows that the central government could not play an effective role in controlling this drought and famine due to various factors. In this regard, asking for help from the allies to provide food was not very fruitful. However, in some cases, actions were taken by them. On the other hand, the role of part of the social strata of the areas involved in this crisis has been effective and significant in reducing the suffering of the people.ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی خود با خشکسالیها و قحطیهای زیادی در طول تاریخ مواجه بوده است. یکی از این موارد خشکسالی و قحطی گسترده و فراگیر در نواحی شمالی خلیجفارس در فاصله سالهای ۱۳۱۷ تا ۱۳۲۴ ش بوده است. با وجود پژوهشهایی چند در این زمینه، تصویری ناقص از این بحران توسط پژوهشگران فراهم شده است. این پژوهش در پی آن است تا بازتاب این بحران در نواحی شمالی خلیجفارس واقع در استانهای هفتم و هشتم در دوره زمانی مذکور را بررسی نموده و اقدامات انجامشده در قبال این بحران را بررسی نماید. این پژوهش به روش توصیفیتحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانهای، اسناد آرشیوی، نشریات و منابع محلی نویافته انجام شده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد این بحران در نشریات آن دوره، اسناد دولتی و کتب خاطرات در قالب گزارش کمبود شدید مواد غذایی، ناامنی، مرگومیر فراگیر و مهاجرت گسترده، انعکاس قابلتوجهی یافته است. بااینحال مراجعه به همین منابع نشان میدهد دولت مرکزی بنا بر عوامل مختلف نتوانست نقش مؤثری در کنترل این خشکسالی و قحطی ایفا کند. در همین رابطه درخواست کمک از متفقین برای تأمین ارزاق نیز چندان نتیجه بخش نبود. هرچند در مواردی اقداماتی توسط آنها انجام شد. در مقابل، نقش بخشی از اقشار اجتماعی نواحی درگیر در این بحران، در کاستن از رنج مردم مؤثر و قابلتوجه بوده است.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_15213_6e5a45bb8bae8c5fc4614bc8fceb59e0.pdfدانشگاه تبریزفصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام2251757X133120220622Evaluation of the National Council's Approach towards Development Programs 1356-1327ارزیابی رویکرد مجلس شورای ملی در قبال برنامه های توسعه 1327-1356ش1471711521410.22034/jiiph.2022.48037.2243FAکیمیاکشتی آرادانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه اصفهانعلی اکبرجعفریدانشیار دانشگاه اصفهانمرتضینورائیاستاد دانشگاه اصفهانJournal Article20210919The interactions of the executive and legislative powers (1327-1356 AH/1948-1977 AD) in the advancement of the development programs showed that construction is a costly, time-consuming and challenging process, and planning is realized as a political-economic process in the light of legislation. Therefore, the evaluation of the deliberations of the National Council shows a new narrative of how to realize the development plans and the discourse governing these institutions. This article seeks to answer this question, “what was the role of the legislature in the formulation and policy making process of the development programs during the period of Mohammad Reza Shah? In order to find an answer, it is necessary to find out at what levels the convergence of the mentioned institutions was significant in the progress of the development programs and changes in the program organization? What factors caused their divergence towards programs to increase or decrease? How much flexibility did the parliament show in considering the economic conditions? The role of the program commission in the internal structure of the parliament and the creation of the program supervision board is also examined. The findings show that the alignment and difference between these institutions can be seen in the planning and creating the necessary infrastructures at several levels. First, the convergence of the institutions could be observed in the country's need for economic-social planning and the approval of key laws, cooperation in the creation of the program organization. The differences appeared in issues such as the allocation of credits and expenditure, decentralization, regional development and government downsizing. This research evaluates these issues in a causal-comparative way, using parliament's deliberations, documents and library resources.تعاملات قوای مجریه و مقننه (13۲۷-13۵۶ش/ 194۸-۱۹۷۷م) در پیشبرد برنامههای توسعه مبین این امر بود که سازندگی فرایندی پرهزینه، زمانبر و چالشبرانگیز است و برنامهریزی بهعنوان روندی سیاسیاقتصادی در پرتو قانونگذاری تحقق مییابد. ازاینرو، ارزیابی مذاکرات مجلس شورای ملی، روایتی نوین از چگونگی تحقق برنامههای توسعه و گفتمان حاکم بر این نهادها را نشان میدهد. به همین خاطر، این نوشتار به دنبال پاسخ این پرسش است که اساساً قوۀ مقننه در صورتبندی و فرایند سیاستگذاری برنامههای توسعه در دورۀ محمدرضاشاه ایفاگر چه نقشی بود؟ برای یافتن پاسخ باید دریافت همگرایی نهادهای مذکور در چه سطوحی در پیشرفت برنامههای توسعه و تغییرات سازمان برنامه قابلملاحظه بود و چه عواملی سبب میشد واگرایی آنها در قبال برنامهها افزایش یا تقلیل یابد. سپس ارزیابی کرد که مجلس با توجه به شرایط اقتصادی، در بررسی لوایح برنامه تا چه اندازه انعطاف نشان میداد. همچنین به نقش کمیسیون برنامه در ساختار درونی مجلس و ایجاد هیئت نظارت برنامه، اشاره کرد. یافتهها نشان میدهد همسویی و تباین میان این نهادها در لزوم برنامهریزی و ایجاد زیرساختهای لازم در چند سطح قابلمشاهده است. ابتدانهادها در نیازمندی کشور به برنامهریزی اقتصادیاجتماعی و تصویب قوانین کلیدی، سپس همکاری در ایجاد سازمان برنامه و درنهایت بروز اختلافات در مسائلی همچون تخصیص اعتبارات و صرف هزینهها، تمرکززدایی، توسعۀ منطقهای و کوچکسازی دولت. این پژوهش به روش علّیمقایسهای، با بهرهگیری از مذاکرات مجلس، اسناد و منابع کتابخانهای، این مسائل را ارزیابی میکند.https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_15214_6c848f5072bdfabb89f20877010e3ae9.pdf