دانشگاه تبریز فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام 2251757X 8 15 2017 09 23 Jurists-Bureaucratics and Yaqub Ag Qoyunlu Reform فقیه ـ دیوان‌سالاران و اصلاحات یعقوب آق‌قویونلو 119 141 7185 FA مهدی فیضی سخا هیئت علمی/ دانشگاه سید جمال الدین اسدآبادی Journal Article 2016 09 01 Review and Analysis Sultan Yaqub Reform, From the perspective of Jurists-Bureaucratics in The Ag QoyunluDynestyorganizational structure and governance ,Clearly ambiguities in the concept reforms. In fact, Preparations of these terms must be in the thoughts and opinions of jurists,that undertaken Administrative and bureaucratic,So,ued Islamic jurisprudence for various aspects of reform, And this feature was an integral part of it, so is known in that economic reforms and social reforms, The direct effect and indirect effect Jurists-Bureaucraticsthoughts such as QaziIssaSavoji, Shaikh Ali Sadr, Jalal AldinDavani And FazlalahRozbahanKhonji in theory, elaboration and implementation of the reform was significant. And according to this attention by these groups promoted to submit their Idas.  بررسی و واکاوی اصلاحات یعقوب‌پادشاه، از زاویه اقدامات فقیه- دیوان‌سالارانِ حاضر در ساختار حکومتی و تشکیلاتی آق‌قویونلوها، روشنی زیادی بر ابهامات موجود در مبانی فکری این اصلاحات، می‌افکند، درواقع، زمینه‌سازی و پی‌ریزی مقدمات این اصلاحات را باید در تفکرات و آراء فقهایی دانست، که وظایف دیوانی و دیوان‌سالاری را نیز بر عهده گرفته بودند، از این روی، ایشان فقه اسلامی، که تفکراتشان از آن سرچشمه گرفته و در عرصه آن بالنده شده بودند را، در ارتباط با جنبه‌های مختلف اصلاحات، به کار گرفته، به این برنامه رنگ و صبغه شریعتمدارانه دادند، و این ویژگی، یعنی فقاهتی بودن مبانی اصلاحات، جزء لاینفک آن گردید، به طوری که چه در بخش اصلاحات اقتصادی و چه در بخش اصلاحات اجتماعی، این رویکرد، به وضوح خودنمایی می‌کند، در این میان حضور مستقیم و غیر مستقیم اندیشه‌های فقیه‌-‌ دیوان‌سالارانی نظیر قاضی‌عیسی ساوجی، شیخ‌علی صدر، علّامه جلال‌الدین دوانی و فضل‌الله روزبهان‌ خنجی، در نظریه‌پردازی، تدوین و اجرای برنامه اصلاحات، شایان توجه است و عنایت به این رویکرد از جانب این گروه، سبب گردید که ایشان در قوالب مختلف، آراء و اندیشه‌های خود را عرضه نمایند. در این نوشتار، نگارنده در پی درک این موضوع است که اصلاحات یعقوب‌پادشاه، از نظرگاه آراء و ‌‌‌اندیشه‌های فقیه‌ـ دیوان‌سالاران، چگونه مورد بررسی قرار گرفته است؟ فرضیه ‌این نوشتار بدین ترتیب است که اندیشه‌های فقهای دیوان‌سالار عصر یعقوب‌پادشاه، در اصلاحات وی غلبه داشته است. روش تحقیق این نوشتار، با توجه به ماهیت موضوع، توصیفی ـ تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات نیز کتابخانه‌ای است، درارتباط با پیشینه تحقیق نیز باید اشاره شود که، تحقیقات متعددی در قالب مقاله و کتاب دراین ارتباط انجام گرفته، که وجه غالب آنها، بررسی این اصلاحات از منظر نظم ایرانی و تمرکزگرایی دیوانی است، ازجمله این تحقیقات می‌توان به مقاله ابوالحسن‌فیاض‌انوش باعنوان <em>«اصلاحات قاضی‌صفی‌الدین‌عیسی‌ساوجی در دوران سلطان‌یعقوب آق‌قویونلو»</em> مقاله ولادیمیرمینورسکی تحت عنوان <em>«</em><em>The Aq-qoyunlu and Reforms</em><em>»</em>، مدخل <em>«آق قویونلو»</em> در دایره المعارف بزرگ اسلامی، نوشته رضا رضازاده لنگرودی و کتاب <em>«تاریخ فراموش شده ایران در دوره سلطان‌یعقوب‌آق‌قویونلو»</em>، نوشته هدی ‌سیدحسین‌زاده، اشاره نمود. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_7185_dcb876b562b48fcb8096aabe12406996.pdf