دانشگاه تبریز فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام 2251757X 17 46 2026 06 15 A Semiotic-Discursive Analysis of the Safavid Government’s Response to Infectious Diseases Based on Historical Texts واکاوی نشانه‌معناشناختیِ گفتمانیِ مواجهۀ حکومت صفوی با بیماری‌های واگیردار براساس متون تاریخی 159 181 22224 10.22034/jiiph.2026.71163.2624 FA علی منوچهری دکتری تاریخ دانشگاه تبریز، ایران علیرضا کریمی دانشیار بازنشسته گروه تاریخ، دانشگاه تبریز، ایران Journal Article 2026 01 11 <em>Epidemic recurring features of social life in Safavid Iran and were represented in the historical texts of the period through specific semantic and discursive frameworks. As a principal actor in the social and political sphere, the Safavid government adopted particular responses to outbreaks of epidemic diseases such as plague, as reflected in contemporary historical accounts and narratives. These responses can be understood in relation to religious beliefs, social order, and structures of political power. Despite the abundance of historical sources on epidemics in Safavid Iran, existing scholarship has largely remained descriptive and has rarely examined governmental responses from a discursive and semantic perspective. Accordingly, this study investigates the discursive construction of the Safavid government’s responses to epidemic diseases as represented in historical texts. Drawing on discursive semiotics and employing a qualitative analysis of Safavid-period sources, including chronicles and travel accounts, the research identifies and analyzes the dominant semantic patterns through which these responses were represented. The central question is how the Safavid government’s responses to epidemic diseases were interpreted and represented in historical texts and through which discursive mechanisms these interpretations were organized. The findings indicate that such responses were constructed within a relatively stable and recurring discursive framework in which epidemic diseases were understood through concepts such as divine will, destiny, social order, and governmental prudence. Rather than constituting merely ad hoc responses to individual outbreaks, these representations drew on established interpretive patterns that provided a recognizable framework for understanding and explaining epidemic disease in Safavid societydiseases were </em> بیماری‌های واگیردار در ایرانِ دورۀ صفویه، پدیده‌هایی تکرارشونده در حیات اجتماعی بودند که در متون تاریخی این دوره، در چارچوب الگوهای معنایی و گفتمانی مشخصی نشان داده شده‌اند. حکومت صفوی، به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی عرصۀ اجتماعی، در گزارش‌ها و روایت‌های تاریخیِ مربوط به شیوع بیماری‌هایی چون طاعون، وبا و بیماری‌های واگیردار دیگر، شیوه‌هایی خاص از مواجهه را به ‌کار می‌گرفت که در پیوند با دین، نظم اجتماعی و ساخت قدرت قابل‌فهم است. با وجود تعدد منابع تاریخی در این زمینه، بررسی این مواجهه‌ها عمدتاً به توصیف رویدادها محدود مانده و کمتر از منظر تحلیل گفتمانی و معنایی مورد واکاوی قرار گرفته‌است. مسئلۀ اصلی پژوهش حاضر، بررسی نحوۀ صورت‌بندی گفتمانی مواجهۀ حکومت صفوی با بیماری‌های واگیردار در متون تاریخی است. این پژوهش با تکیه بر رویکرد نشانه‌معناشناسی گفتمانی و با بهره‌گیری از تحلیل کیفی متون تاریخی دورۀ صفویه، ازجمله گزارش‌های مورخان و سفرنامه‌نویسان، به شناسایی و تحلیل الگوهای معنایی حاکم بر این مواجهه می‌پردازد. پرسش اصلی پژوهش آن است که حکومت صفوی در متون تاریخی، بیماری‌های واگیردار را چگونه تفسیر کرده و این تفسیرها از طریق چه سازوکارهای گفتمانی سامان یافته‌اند؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در متون تاریخی صفوی، مواجهۀ حکومت با بیماری‌های واگیردار در قالب گفتمانی نسبتاً پایدار و تکرارشونده شکل گرفته‌است که در آن، بیماری‌ها در پیوند با مفاهیمی چون ارادۀ الهی، تقدیر، نظم اجتماعی و تدبیر حکومتی معنا می‌یابند. این گفتمان‌ها نه براساس واکنش‌های مقطعی، بلکه در امتداد الگوهای جاافتادۀ تفسیری عمل کرده و چارچوبی معین برای فهم و توضیح بیماری‌های واگیردار در جامعۀ صفوی فراهم آورده‌اند. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_22224_82d22f60a962de60ba942640b36ba190.pdf