دانشگاه تبریز فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام 2251757X 17 46 2026 06 15 The Impact of the Activities of the Houses of Equity on the Social Conditions of Villages in Bushehr during the Reign of Mohammad Reza Pahlavi (1963-1978) تأثیر فعالیت‌های خانۀ انصاف بر وضعیت اجتماعی روستاهای بوشهر در دورۀ محمدرضا پهلوی (13۴2-13۵7) 125 157 22223 10.22034/jiiph.2026.59670.2611 FA ذکرالله محمدی دانشیار گروه تاریخ دانشگاه الزهراء، تهران، ایران طیبه ادریسی دکتری تاریخ دوره اسلامی دانشگاه الزهراء، تهران، ایران Journal Article 2025 11 08 <em>Participatory approaches, as a fundamental basis for social transformation, can be traced in Iran to the period following the Constitutional Revolution. As part of the structural reforms introduced under the White Revolution during the reign of Mohammad Reza Shah, a new institution known as the House of Equity (Khāneh-ye Ensāf) was established under Article IX of the reform program. Its primary objective was to replace the traditional system of local dispute resolution, which relied largely on mediation by village elders, with a semi-judicial institution based on the direct participation of villagers. Despite its innovative character and social significance, the impact of this institution on the social structures of villages with deeply rooted local traditions has received insufficient scholarly attention. Accordingly, this study examines the role of the Houses of Equity in shaping the social dynamics of villages in Bushehr Province, a region characterized by traditional social hierarchies and the influence of landowners, from the implementation of Article IX until the end of the Pahlavi era. </em><em>The central research question concerns the extent to which the Houses of Equity affected such aspects of rural social life as local dispute resolution, the erosion of traditional authority, and the development of legal awareness. The study hypothesizes that the participatory and elective nature of these institutions contributed significantly to reducing local disputes, weakening traditional power structures, and enhancing villagers’ awareness of their legal rights. Adopting a qualitative research design, the study draws on oral-history interviews with former members and local informants, as well as archival sources, including official documents and government correspondence. The collected data were examined through historical and thematic analysis to assess the social consequences of the Houses of Equity in rural Bushehr. The findings indicate that, in addition to enhancing villagers’ awareness of individual rights, the Houses of Equity fostered collective participation in the resolution of local disputes and broader community affairs.</em> مشارکت‌محوری به‌عنوان بستر اصلی دگرگونی اجتماعی، ریشه‌های تاریخی خود را در ایران پس از مشروطه جستجو می‌کند. در راستای اصلاحات ساختاری انقلاب سفید در دورۀ محمدرضا شاه، نهاد «خانۀ انصاف» براساس اصل نهم این برنامه تأسیس شد. هدف از ایجاد این نهاد، جایگزینی سازوکار دادرسی سنتی-محلی (متکی بر ریش‌سفیدی) با یک نظام نیمه‌قضایی رسمی و با حضور مستقیم روستاییان بود. با وجود اهمیت این نهاد نوگرایانه، تأثیر آن بر ساختار اجتماعی روستاهای دارای سنت قوی، مورد واکاوی کافی قرار نگرفته‌است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر نقش خانه‌های انصاف در وضعیت اجتماعی روستاهای استان بوشهر (به‌عنوان یک نمونۀ موردی با ساختار سنتی و نفوذ مالکان) در بازۀ زمانی اجرای اصل نهم تا پایان دورۀ پهلوی را بررسی می‌کند. سؤال اصلی پژوهش آن‌ است که فعالیت خانه‌های انصاف بر ابعاد اجتماعی نظیر دادرسی محلی، تضعیف نهادهای سنتی و ارتقاء آگاهی‌های حقوقی چه تأثیری داشته‌است؟ در این پژوهش داده‌ها به‌صورت کیفی، از طریق روش‌های تاریخ شفاهی (مصاحبه با اعضا و مطلعین محلی) و اسنادی و کتابخانه‎ای (بررسی اسناد آرشیوی و مکاتبات دولتی) گردآوری شده‌است. درنهایت، تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از تحلیل تاریخی و مضمونی، به‌منظور تبیین پیامدهای اجتماعی عملکرد خانه‌های ‎انصاف در جامعۀ روستایی بوشهر، صورت گرفته‌است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که خانه‌های انصاف، اگرچه نهادی کاملاً ریشه‌دار و مستقل نبودند، اما توانستند در بلندمدت، آگاهی حقوقی روستاییان را افزایش دهند، مشارکت اجتماعی را تقویت کنند، از شدت اختلافات محلی بکاهند و زمینه‌های تضعیف تدریجی ساختارهای قدرت سنتی را فراهم آورند. این نتایج حاکی از آن است که خانه‌های انصاف در روستاهای استان بوشهر، نقشی فراتر از یک نهاد اداری ایفا کرده و به‌عنوان عامل تغییر اجتماعی تدریجی در بستر جامعه‌ای سنتی عمل کرده‌اند. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_22223_f717f9956578213aa95d4f4efcea78a0.pdf