دانشگاه تبریز فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام 2251757X 17 46 2026 03 21 The Iraqi School of Historiography and Its Relationship to Iranian Historiography مکتب تاریخ‌نگاری عراق و نسبت آن با تاریخ‌نگاری ایرانی 101 123 22222 10.22034/jiiph.2025.62737.2528 FA عباس قدیمی قیداری استاد گروه تاریخ دانشگاه تبریز، تبریز، ایران زهرا عباس نجم الغزالی دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2024 08 02 <em>The Iraqi school of historiography is considered one of the most important traditions of Islamic historiography during the early Islamic centuries. It developed primarily in the two prominent cities of Basra and Kufa. Its methods, themes, and historiographical content distinguished it from the Medinan school, another major tradition of early Islamic historiography. The akhbari method, along with themes such as Ayyam al-Arab and Ansab al-Arab, both of which were deeply rooted in Arab tribal culture, constituted some of the defining features of the Iraqi historiographical tradition. </em><em>In addition to the influence of the emerging Islamic culture, the methods of compilation, as well as the themes and content of historical writing, were shaped by the tribal structures of Basra and Kufa, the oral traditions inherited from the pre-Islamic period, and the cultural heritage of non-Muslim peoples</em><em>.</em><em> Abu Mikhnaf, Abu al-Hasan al-Mada'ini, Abu Ubayda Mu'ammar ibn al-Muthanna, and al-Haytham ibn 'Adi were among the most prominent representatives of the Iraqi school of historiography. This school was influenced by the methods and themes of pre-Islamic Iranian historiography while, in turn, exerting an influence on Iranian historiography during the Islamic period. This article examines the formation and development of the Iraqi school of historiography, with particular emphasis on its relationship with the Iranian historiographical tradition before Islam and with Iranian historiography during the early Islamic centuries</em><em>.</em> مکتب تاریخ‌نگاری عراق یکی از مهم‌ترین مکاتب تاریخ‌نگاری اسلام در قرون نخستین اسلامی به شمار می‌رود. این مکتب تاریخ‌نگاری در دو شهر معروف و مهم بصره و کوفه شکل گرفت. روش‌ها و مضامین و محتوای تاریخ‌نگاری مکتب عراق آن را با روش‌ها و محتوای مکتب تاریخ‌نگاری مدینه به‌عنوان یکی دیگر از مکاتب تاریخ‌نگاری اسلامی متمایز می‌کرد. روش اخباریان و موضوع و مضامین ایام‌العرب و انساب عربی که ریشه در فرهنگ قبیله‌ای داشت از ویژگی‌های مکتب تاریخ‌نگاری عراق بود. شیوۀ تدوین و محتوا و مضامین تاریخ‌نگاری علاوه بر فرهنگ جدید اسلامی، از ساخت قبیله‌ای بصره و کوفه و همین‌طور فرهنگ شفاهی برجای‌مانده از سنت‌های قبل از اسلام و میراث ملل غیرمسلمان ناشی می‌شد. ابومخنف، ابوالحسن مدائنی، ابوعبیده معمر بن مثنی و هیثم بن عدی از نمایندگان شاخص مکتب تاریخ‌نگاری عراق بودند. این مکتب از روش‌ها و مضامین تاریخ‌نگاری ایرانی هم تأثیر پذیرفت و از طرفی، از حیث مضامین در تاریخ‌نگاری ایرانی اسلامی نیز تأثیر گذاشت. این مقاله به بررسی شکل‌گیری مکتب تاریخ‌نگاری عراق و نسبت آن با سنت تاریخ‌نگاری ایران قبل از اسلام و تاریخ‌نگاری ایرانی در قرون نخستین اسلامی پرداخته‌است. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_22222_3ec46f7f8a7f4dcb42291c91b1a9f540.pdf