دانشگاه تبریز فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام 2251757X 17 46 2026 06 15 The Soraya Newspaper’s Approach to Opponents of Modern Schools in Iran رویکرد روزنامۀ ثریا نسبت به مخالفان مدارس جدید در ایران 53 78 22220 10.22034/jiiph.2026.70849.2620 FA معصومه خازنی دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران نصراله پور محمدی املشی استاد گروه تاریخ، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران حجت فلاح توتکار دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران محسن بهرام نژاد استاد گروه تاریخ، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران Journal Article 2025 12 29 <em>The inefficiency of Iran’s educational system during the Qajar period, together with the opposition of traditionalist groups to modern forms of education, prompted critical responses from contemporary intellectuals and journalists. Soraya, one of the influential newspapers of the reign of Mozaffar al-Din Shah, was among the publications that took advantage of the relatively free press environment in Egypt and its independence from censorship in Iran to publish numerous critical articles on educational reform. Given the significance of this issue, the present study employs a descriptive-analytical approach to examine how Soraya addressed the obstacles to educational reform in Iran and the strategies it adopted in confronting opponents of modern education. The findings indicate that, in addition to advocating the replacement of the traditional and inefficient school system with a modern educational model, Soraya, as a newspaper published outside Iran, reflected the broader conflict between reformist and conservative currents. It also strongly criticized traditionalist clerics and other opponents of modern schools who, according to the newspaper, invoked religious concerns to hinder their expansion and preserve their social influence. As one of the more outspoken newspapers of the period, Soraya contributed to the formation of a critical discourse on educational modernization and supported the expansion of modern schools by bringing traditionalist opposition into public debate, drawing on Western historical experiences, and appealing to Islamic principles. By encouraging the founders and supporters of modern schools to resist conservative opposition, the newspaper played a distinctive role in promoting educational reform in comparison with many other contemporary publications</em> نظام ناکارامد آموزشی ایران در عصر قاجار و مخالفت‌های طرفداران سنت با نظام آموزشی جدید، واکنش روشنفکران و روزنامه‌نویسان آن دوره را در پی داشته‌است. روزنامه ثریا به‌عنوان یکی از تأثیرگذارترین روزنامه‌های ایران دوره مظفری، ازجمله جرایدی است که با استفاده از آزادی موجود در مصر، به دور از فضای سانسور حاکم بر ایران، اقدام به درج نوشتارهای انتقادی متعددی در این باره کرده‌است. بر همین اساس و با توجه به اهمیت موضوع، چگونگی مواجهه ثریا با موانع موجود در مسیر اصلاحات آموزشی در ایران مسئله‌ای است که در این مقاله موردتوجه قرار گرفته‌است و با روش تحلیل محتوا به این سؤال پاسخ داده شده که ثریا چه رویکردی در مقابل این طیف از مخالفان داشته‌است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که جدای از کنشگری این روزنامه در باب لزوم جایگزینی نظام آموزشی جدید و اصلاح نظام ناکارامد مکتب‌خانه‌ای، ثریا در مقام یک رسانۀ برون‌مرزی، نه‌تنها بازتاب‌دهندۀ مناقشه میان جریان‌های نوگرا و مخالفان تجدد آموزشی بود، بلکه در مقابل سنت‌زدگان و روحانیان مخالف مدارس جدید که بیشتر به‌دلیل تزلزل جایگاهشان در نظام آموزشی ایران و به بهانه‌های مذهبی، مانع گسترش این مدارس می‌شده‌اند، واکنش‌های تندی نشان داده‌است. ثریا به‌عنوان یکی از رادیکال‌ترین روزنامه‌های عصر مظفری، با نقد صریح موانع سنتی و بهره‌گیری از تجربۀ تاریخی مغرب‌زمین و همچنین استناد به شریعت، نقشی مؤثر در شکل‌دهی گفتمان انتقادی پیرامون نوسازی آموزشی و حمایت از مدارس جدید ایفا کرده‌است و با وارد کردن مخالفت‌های سنت‌گرایان به صحنۀ بحث عمومی و تشویق بانیان آموزش نوین به مقابله با مقاومت‌ها، نسبت به دیگر جراید آن دوره اثرگذاری ویژه‌ای در پیشبرد اصلاحات آموزشی داشته‌است. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_22220_3d1343d54e23e00b6065c8ef19e6a74f.pdf