دانشگاه تبریز فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام 2251757X 16 45 2026 02 28 Political Activism of Tudeh Party-Linked Students in the Nationalization of Oil Movement (A Case Study of Tehran) کنشگری سیاسی دانش آموزان وابسته به حزب توده در جنبش ملی شدن نفت (مورد مطالعه شهر تهران) 1 26 21664 10.22034/jiiph.2025.21332.2593 FA رضا بیگدلو دانشیار گروه اجتماعی، پژوهشگاه انتظامی و مطالعات اجتماعی تهران، ایران ثریا مرسلی کارشناسی ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی، دانشگاه الزهرا تهران، ایران Journal Article 2025 08 13 <em>Despite its prominence and influence in contemporary Iranian history, particularly during the oil nationalization movement, the student movement and the political-social activism of the student population have rarely received independent attention or research. With the collapse of Reza Shah's autocratic rule, a political-social open space emerged in Iran, providing fertile ground for the activities of various political, social, and religious currents, parties, and organizations. The oil nationalization movement was one of the most important political-social movements in contemporary Iranian history, offering a broad platform for organization, partisanship, and political mobilization among various social strata, including school students. This research, emphasizing the central importance of students in the oil nationalization movement, employs a historical method and draws upon sources, publications, documents, and memoirs related to this event. It aims to answer the question: What role did student organizations affiliated with the Tudeh Party in Tehran play in the oil nationalization movement? The findings indicate that this period marked one of the most significant phases of political action by students and student organizations in contemporary Iranian history. The Tudeh Party, recognizing that movements require action, political mobilization, organization building, and supporter recruitment, selected some of its most loyal supporters, its party "infantry", from among school students. By organizing them, the party brought them into the realm of political activism. Marches, rallies, slogan writing, and physical confrontations were among the most common forms of action, with Sharaf, Alborz, and Darolfonun high schools serving as the main centers of activism for Tudeh Party students.</em> جنبش دانش‎آموزی و کنشگری سیاسی-اجتماعی قشر دانش‎آموز، با وجود برجستگی و تأثیرگذاری در تاریخ معاصر ایران و به‌ویژه در جنبش ملی شدن نفت، به‎ندرت موردتوجه و پژوهش مستقل قرار گرفته‌است. با فروپاشی حکومت خودکامۀ رضاشاهی، فضای باز سیاسی-اجتماعی در ایران برقرار شد و زمینه برای فعالیت جریان‎ها، احزاب و تشکل‎های سیاسی، اجتماعی و مذهبی فراهم گردید. جنبش ملی شدن نفت، از مهم‎ترین جنبش‎های سیاسی-اجتماعی تاریخ معاصر ایران بود که بستری برای تشکل‎گرایی، تحزب و بسیج سیاسی اقشار مختلف اجتماعی ازجمله دانش‌آموزان مدارس را در سطح وسیعی فراهم ساخت. این پژوهش با عطف نظر به اهمیتِ محوری دانش‌آموزان در جنبش ملی شدن نفت، با استفاده از روش تاریخی و گردآوری داده‎ها با اتکا به منابع، نشریات، اسناد و خاطرات برجای‌مانده از این رویداد، درصدد پاسخ به این پرسش است که تشکل‎های دانش‎آموزی وابسته به حزب توده در شهر تهران چه نقشی در جنبش ملی شدن نفت ایفا کردند؟ یافته‎های پژوهش نشان می‎دهد که این برهه یکی از مهم‎ترین دوره‎های کنش سیاسی دانش‎آموزان و تشکل‎های دانش‎آموزی در تاریخ معاصر ایران است. حزب توده با آگاهی از اینکه جنبش‎ها همواره نیازمند کنش، بسیج سیاسی، تشکل‎سازی و سازمان‎دهی هواداران است، بخشی از مهم‎ترین هواداران خود و به‎ عبارت بهتر پیاده‎نظام حزبی خود را از بین مدارس و قشر دانش‎آموز برگزید و با سازمان‎دهی، آن‎ها را وارد میدان کنشگری سیاسی کرد. راهپیمایی، میتینگ، شعارنویسی و درگیری فیزیکی از بیشترین گونه‎های کنش، و دبیرستان‎های شرف، البرز و دارالفنون از کانون‎های اصلی کنشگری‎های مربوط به مدارس و دانش‎آموزان حزب توده بودند. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_21664_8c35827f829daac9f2e69e63e00b9b13.pdf